UNSURLARI YER DEĞİŞTİRMİŞ İSİM TAMLAMALARININ YÜKLEM OLDUĞU CÜMLELER ÜZERİNE

Abstract

Bir cümlenin devrik mi yoksa kurallı mı olduğu daha ilk bakışta kolaylıkla anlaşılabildiği için söz dizimi kitaplarında bu konu az sayıda örnekle işlenmiş, sıra dışı olarak nitelendirilebilecek örnekler üzerinde çok fazla durulmamıştır. Cümledeki ögelerin veya bazı kelime gruplarındaki unsurların yeri özellikle şiir dilinde değişebilmektedir. Bu değişiklik imkânı, yüklemin yeri bakımından devrik mi yoksa kurallı mı olduğunun tartışılması gereken ancak edebî yönü elbette kuvvetli olan bazı cümleler ortaya çıkarmaktadır. Örneklemek gerekirse Cahit Sıtkı Tarancı’nın meşhur “Dante gibi ortasındayız ömrün” dizesi, özellikle sosyal medyada dil bilgisi meraklıları tarafından çok fazla tartışılmaktadır. Bu cümleyi “devrik cümle” olarak değerlendirilenler olduğu gibi “kurallı cümle” olarak kabul edenler de vardır. Söz dizimi kitaplarının ilgili bölümlerinde bu tür cümleler üzerinde çok fazla durulmamıştır. Bu çalışmada unsurları yer değiştirebilen kelime gruplarının yüklem olduğu ve bu yüklemin de sonda olduğu cümlelerin devrik mi yoksa kurallı mı oldukları; devrik cümlenin tanımı, işlevi ve kelime gruplarının özelliklerinden hareket edilerek tartışılacaktır. Söz konusu cümlelerin “yüklemin yerine göre kurallı cümle” olarak alınması gerektiği savunulacaktır.