BEDEN EĞİTİMİ DERSİNDE ÖĞRETMEN MERKEZLİ DENEYİM VE AKRAN ETKİLEŞİMİNİN SOSYAL DIŞLANMAYA ETKİSİ

Abstract

Amaç: Bu araştırmanın amacı, beden eğitimi derslerinde öğrencilerin deneyimlediği öğretmen merkezli uygulamalar ile akran etkileşim düzeylerinin sosyal dışlanma algısı üzerindeki etkilerini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelindeki ortaokul ve lise kademelerinde öğrenim gören 541 öğrenci ile yürütülmüştür. Veriler, “Beden Eğitimine Yönelik Olumlu Tutum Süreçleri Anketi”nin ilgili alt boyutları ile “Ergenler İçin Ostrasizm Deneyimleri Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Analiz sürecinde Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanılmıştır. Bulgular: Elde edilen bulgular, akran etkileşiminin sosyal dışlanma üzerinde anlamlı ve negatif bir etkisi olduğunu göstermiştir (? = ?0.34; p < .01). Buna karşın, öğretmen merkezli deneyimlerin sosyal dışlanmayı anlamlı düzeyde yordamadığı belirlenmiştir (p > .05). Sonuç: Araştırma sonuçları, öğrenciler arası sosyal ilişkilerin, öğretimsel yapıya kıyasla sosyal dışlanma algısı üzerinde daha belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgu, beden eğitimi bağlamında sosyal dışlanmayı önlemeye yönelik uygulamaların, akran etkileşimini güçlendirecek şekilde yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Beden eğitimi, Sosyal dışlanma, Öğretmen merkezli deneyim, Akran etkileşimi, Yapısal eşitlik modellemesiPurpose: The purpose of this study is to examine the effects of teacher-centered instructional practices and levels of peer interaction experienced by students in physical education (PE) classes on their perceptions of social exclusion. Materials and Methods: The research was conducted with a total of 541 students enrolled in middle and high schools across Türkiye during the 2024–2025 academic year. Data were collected using relevant subdimensions of the “Positive Attitude Processes Toward Physical Education Questionnaire” and the “Adolescent Ostracism Experiences Scale.” Structural Equation Modeling (SEM) was employed for data analysis. Results: The findings revealed that peer interaction had a significant negative effect on social exclusion (? = ?0.34; p < .01). In contrast, teacher-centered experience did not significantly predict social exclusion (p > .05). Conclusion: The results indicate that peer relationships among students play a more decisive role in shaping perceptions of social exclusion than the instructional structure itself. This finding suggests that interventions aimed at reducing social exclusion in the context of physical education should be designed to enhance peer interaction. Keywords: Physical education, Social exclusion, Teacher-centered experience, Peer interaction, Structural equation modeling