Ameliyathane hemşirelerinde cerrahi maske ve N95 maske kullanımının cerrahi dumanın fiziksel semptomları üzerindeki etkisinin karşılaştırılması

Abstract

Bu araştırma, ameliyathane hemşirelerinde cerrahi duman maruziyetine bağlı olarak gelişebilecek semptomların türü ve şiddeti üzerinde cerrahi maske ve N95 maske kullanımının etkisini karşılaştırmak amacıyla yapıldı. Tek gruplu ileriye dönük yarı deneysel araştırma, Batı Karadeniz Bölgesindeki bir devlet hastanesinin ameliyathane biriminde çalışan 38 steril ameliyathane hemşiresi ile Kasım 2024-Şubat 2026 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Veriler; Tanıtıcı Bilgi Formu, Semptom Takip Formu ve Parmak Ucu Nabız Oksimetresi kullanılarak toplandı. Veriler iki aşamada toplandı. İlk aşamada, ameliyathane hemşirelerinden 4 hafta süreyle haftada 5 gün N95 maskesi kullanarak ameliyata steril girmeleri istendi. Bu süreçte ameliyathane hemşirelerinin mesai süresinde kesintisiz günde en az 4 saat steril hemşire olarak çalışmalarından hemen önce, aynı gün içindeki son ameliyattan 15 dakika sonra cerrahi dumanın fiziksel semptomları kendi bildirimleri ve ölçüm sonuçları ile izlendi. İkinci aşamada ise hemşirelerin cerrahi maske kullanımı ile ilk aşamadaki uygulamalar gerçekleştirildi. Verilerin değerlendirilmesinde bağımlı örneklem t testi, Pearson ki kare, Fisher Exact test, Wilcoxon testi, McNemar testi, tekrarlı ölçümlerde varyans analizi ve tekrarlı ölçümlerde Friedman testi kullanıldı. p˂0,05'in altındaki veriler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Kullanılan maske türü ile ameliyat öncesi dönemde ameliyathane hemşirelerinin baş dönmesi, bulantı, kusma şiddetleri, iştah kaybı, solunum ve nabız sayıları, gözlerde sulanma, gözlerde kızarıklık ve boğazda yanma şikayetleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p>0,05). Ameliyat sonrası dönemde ameliyathane hemşirelerinin baş ağrısı, boğazda yanma ve yorgunluk şikayetleri, bulantı, kusma, iştah kaybı, solunum güçlüğü, gözlerde sulanma ve iritasyon şiddetleri, solunum ve nabız sayılarının, rinit ve yüzde tahriş oranlarının cerrahi maske kullanımında istatistiksel olarak daha düşük, SpO2 değerlerinin de daha yüksek olduğu bulundu (p<0,05). Ameliyathanelerdeki hemşirelerde ameliyat sonrası kas krampı, kaslarda güçsüzlük ve üst ekstremitelerde miyalji şikayetlerinin kullanılan maske türüne göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği belirlendi (p>0,05). Ayrıca kullanılan maske türüne göre ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası dönemde hemşirelerde gözlenen abdominal ağrı şiddetinin istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği belirlendi (p>0,05). Araştırmada, cerrahi maske kullananlarda semptomların daha az gözlendiği ve kardiyorespiratuvar parametrelerin pozitif etkilendiği sonucuna varıldı. Cerrahi dumana maruz kalan ameliyathane hemşirelerinde, yalnızca maske kullanımının semptomları tamamen önlemede yeterli olmadığı belirlendi.This study was conducted to compare the effects of surgical mask and N95 mask use on the type and severity of symptoms that may develop due to surgical smoke exposure in operating room nurses. The single-group prospective quasi-experimental study was conducted with 38 sterile operating room nurses working in the operating room unit of a state hospital in the Western Black Sea Region between November 2024 and February 2026. Data were collected using a Demographic Information Form, a Symptom Monitoring Form, and a pulse oximeter. Data were collected in two phases. In the first phase, operating room nurses were asked to enter surgeries sterilely using N95 masks for 4 weeks, 5 days a week. During this period, physical symptoms of postoperative surgical smoke exposure were monitored through self-reports and measurement results immediately before the operating room nurses worked at least 4 hours a day as sterile nurses, and 15 minutes after the last surgery of the same day. In the second phase, nurses performed the same procedures as in the first phase, but with the use of surgical masks. The dependent samples t test, Pearson chi-square test, Fisher Exact test, Wilcoxon test, McNemar test, repeated measures analysis of variance and repeated measures Friedman test were used in the evaluation of the data. Data with a p-value below 0.05 were considered statistically significant. No statistically significant differences were found between the type of mask used and dizziness, nausea, vomiting, and loss of appetite, respiratory and pulse rates, difficulty breathing, watery eyes and redness in the eyes, and burning sensation in the throat among operating room nurses in the preoperative period (p>0.05). In the postoperative period, it was found that surgical mask use among operating room nurses had statistically lower rates of headache, burning in the throat, and fatigue, as well as lower severity of nausea, vomiting, loss of appetite, difficulty breathing, watery eyes and irritation, lower respiratory and pulse rates, higher rates of rhinitis and facial irritation, and higher SpO2 values. It was determined that there was no statistically significant difference in postoperative muscle cramps, muscle weakness, and upper extremity myalgia complaints among operating room nurses according to the type of mask used (p>0.05). Furthermore, it was determined that there was no statistically significant difference in the severity of abdominal pain in the pre- and post-operative periods according to the type of mask used (p>0.05). The study concluded that those who used surgical masks experienced fewer symptoms and had positive effects on cardiorespiratory parameters. In operating room nurses exposed to surgical fumes, it was determined that mask use alone was not sufficient to completely prevent symptoms.