Öğretmen Zihniyeti Alanının Araştırma Haritası: Bibliyometrik Bir İnceleme (1984–2024)

Abstract

Öğretmen zihniyetine ilişkin araştırmalar, teorik ve pedagojik etkilerine olan ilginin artmasıyla birlikte son yıllarda önemli ölçüde çoğalmıştır. Bununla birlikte, bu alandaki entelektüel yapının ve tematik gelişimin bütünleştirici bir bibliyometrik yaklaşımla sistematik olarak haritalandırılmasına yönelik ilgi sınırlı kalmıştır. Bu çalışma, öğretmen zihniyeti literatürünün entelektüel yapısını, bilimsel evrimini ve tematik dönüşümünü ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Web of Science Core Collection veri tabanından elde edilen ve 1984-2024 yılları arasında yayımlanmış toplam 335 uygun yayın, Biblioshiny ve VOSviewer yazılımları kullanılarak nicel ve görsel bibliyometrik analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Yapılan analizler, alanın özellikle 2007 sonrası dönemde önemli bir ivme kazandığını, bilimsel üretkenliğin yıllar içinde istikrarlı bir şekilde arttığını ve literatürün büyük ölçüde geliştirilebilir zihniyet ve örtük kuramlar kavramları etrafında şekillendiğini ortaya koymaktadır. Lotka Yasası’na dayalı üretkenlik analizinde gözlemlenen sapmalar, öğretmen zihniyeti araştırmalarının henüz akademik olgunluğa ulaşmadığını, bir diğer ifadeyle bu alanda genişleme potansiyelinin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca tematik haritalama sonuçları, kuramsal tartışmalardan uygulamaya dönük odaklara doğru kademeli bir kayma olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle pedagojik uygulamalar, öğretimsel karar alma süreçleri, öğretmen inançları ve motivasyon gibi temaların son yıllarda giderek daha merkezi hale gelmesi, zihniyet araştırmalarının sınıf içi uygulamalara ve öğretmen mesleki gelişimine daha güçlü bir şekilde entegre edildiğini göstermektedir. Genel olarak bulgular, öğretmen zihniyeti literatürünün kuramsal çerçevesini koruyarak daha bütüncül ve dinamik bir yapıya evrildiğini ve uygulamaya dayalı araştırmalarla zenginleştiğini ortaya koymaktadır.