Elektrikli Ağır Yük Taşıma Aracı Seçiminin Çok Kriterli Analizi: Bulanık AHP-TOPSIS Çerçevesi

Abstract

Uluslararası karayolu yük taşımacılığının önümüzdeki dönemde dikkate alması gereken ana zorluklardan biri ulusal ve uluslararası çevreci düzenlemelerdir. Bu düzenlemelere uyum sağlamanın yollarından biri de araç filosunu elektrikli ağır yük taşıma araçlarıyla dönüştürmektir. Ancak yüksek sermaye yatırımı isteyen bu dönüşümde doğru araç seçimi uzun dönemli etkileri olan bir karardır. Bu çalışmanın amacı, uluslararası karayolu yük taşımacılığı bağlamında elektrikli ağır yük taşıma aracı (EAYTA) seçiminde çok boyutlu karar verme sürecini sistematik bir biçimde ele alacak bütünleşmiş bir model geliştirmektir. Çalışmada bulanık AHP ve TOPSIS yöntemi bütünleşmiş bir şekilde kullanılmıştır. Kriterlerin ağırlıklarının belirlenme aşamasında Bulanık AHP yönteminden faydalanılırken alternatiflerin seçim aşamasında ise TOPSIS yönteminden faydalanılmıştır. Çalışma bulgularına göre, bulanık AHP analizi sonucunda EAYTA seçiminde etkili olan kriterler sırasıyla; yük kapasitesi, menzil, satın alma maliyeti, şarj gücü, işletme maliyeti ve motor gücüdür. TOPSIS analizi sonucu ise EAYTA sıralaması; alternatif 1, alternatif 2, alternatif 4, alternatif 5 ve alternatif 3 olarak sırlanmaktadır. Elektrikli araç seçimine yönelik yapılan çalışmalar genellikle binek araçlar veya hafif yük taşıma araçları üzerine yoğunlaşırken bu çalışma, özellikle uluslararası karayolu yük taşımacılığı bağlamında EAYTA seçim problemine yönelik bir uygulamayla hem akademik hem de endüstriyel karar süreçlerine doğrudan uygulanabilir bir model önermektedir.