Rivayetlerde Nesep Davalarının Çözüme Kavuşturulması

Abstract

Bu çalışma, rivayetlerde nesep davalarının hangi ölçütlerle çözüme kavuşturulduğunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. Özellikle firâş, kur‘a ve kıyâfe yöntemlerinin rivayetler çerçevesinde delil değeri, uygulanabilirlik sınırları ve birbirleriyle olan ilişkisi hadis ilmi perspektifinden incelenmektedir. Nitel yöntemin benimsendiği araştırmada ilk üç asra ait temel hadis kaynaklarında yer alan rivayetler tahrîc edilerek isnad, metin ve tarihsel bağlam açısından değerlendirmeye tâbi tutulmuş, rivayet verileri esas alınarak mukayeseli bir biçimde görüşler analiz edilmiştir. İnceleme neticesinde kur‘a yöntemiyle nesebin sübût bulmasının bağımsız bir delil teşkil etmediği, buna karşılık kıyâfeye dair rivayetlerin sahih tariklerle nakledildiği ve tarihsel uygulamalarda nesep davalarında yardımcı bir ispat vasıtası olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Firâş ilkesinin ise çok sayıda sahâbî tarafından rivayet edilmesi ve uygulama sürekliliği sebebiyle nesep tayininde en güçlü karîne olduğu ortaya konulmuştur. Rivayetler bütüncül olarak değerlendirildiğinde, nesep davalarının çözümünde asli delilin firâş olduğu; kıyâfenin ise belirli şartlarda destekleyici bir ispat aracı olarak kabul edildiği, kur‘anın ise bağlayıcı bir delil niteliği taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.