Lise tarih dersine yönelik öğrenci tutumları: Bir ölçek geliştirme ve uygulama çalışması

Abstract

Bu çalışmanın amacı; ortaöğretim lise kademesinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin tarih dersine yönelik tutumlarını belirlemek üzere geçerli ve güvenilir bir tutum ölçeği geliştirmek ve ortaöğretim öğrencilerinin tarih dersine yönelik tutumlarını belirli değişkenler açısından incelemektir. Araştırma, Bartın ili ve ilçelerindeki çeşitli lise türlerinde ve farklı sınıf düzeylerinde öğrenim gören 1149 öğrenci ile gönüllülük esasına göre gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda öncelikle literatür taraması yapılmış, öğrencilere tarih dersine ilişkin duygu ve düşüncelerini ifade ettikleri kompozisyonlar yazdırılarak 60 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda ölçek 46 maddelik ve 5'li Likert tipi bir yapıya dönüştürülmüştür. Görünüş ve kapsam geçerliliği değerlendirildikten sonra yapı geçerliliğini test etmek amacıyla ölçme aracı, 458 lise öğrencisine uygulanmıştır. SPSS 26 programı ile gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda; faktör yükü .30'un altında olan 2 madde ve binişik olan 8 madde ölçekten çıkarılmıştır. AFA sonucunda KMO değeri 0,920, Bartlett testi sonucu anlamlı (p = 0,000) bulunmuş ve öz değeri 1'in üzerinde olan 3 alt boyut ve 36 maddeden oluşan bir ölçek yapısı elde edilmiştir. Faktör yükleri; "Önem ve Hoşnutluk" alt boyutu için 0,542–0,774, "Tarihe İlgi ve Yatkınlık" alt boyutu için 0,553–0,794, ve "Yadsıma" alt boyutu için 0,581–0,772 arasında değişmektedir. Ölçeğin kuramsal yapısını doğrulamak amacıyla, farklı 281 lise öğrencisinden elde edilen verilerle AMOS 24 programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Analiz sonucunda, Tarih Dersi Tutum Ölçeği'ne ait üç boyutlu yapının doğrulandığı ve uyum iyiliği indeks değerlerinin ?²/df = 2,18; RMSEA = 0,05; GFI = 0,90; AGFI = 0,88; CFI = 0,92; IFI = 0,92; TLI = 0,90; SRMR = 0,05 olduğu ve bu değerlerin kabul edilebilir aralıklarda yer aldığı görülmüştür. Geçerli bir ölçek yapısı elde edildikten sonra, ölçek 326 öğrenciye uygulanmış ve ölçek ile alt boyutlarının Cronbach Alfa katsayıları incelenmiştir. İç tutarlık katsayıları; Tarih Dersi Tutum Ölçeği için 0,884, "Önem ve Hoşnutluk" alt boyutu için 0,897, "Tarihe İlgi ve Yatkınlık" alt boyutu için yüksek düzeyde, "Yadsıma" alt boyutu için ise 0,798 ile oldukça güvenilir bulunmuştur. Ölçek ve alt boyutları arasında yüksek ve orta düzeyde korelasyonlar tespit edilmiştir. Ayrıca kitap okuma sıklığı, genel not ortalaması, tarih dersi puan ortalaması ve sanal müze deneyimi değişkenlerine göre öğrencilerin tarih dersi tutum düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, Tarih Dersi Tutum Ölçeği'nin lise öğrencilerinin tarih dersine yönelik eğilimlerini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca araştırma bulguları doğrultusunda, eğitsel uygulamalara ve gelecekte yapılacak araştırmalara yönelik önerilere yer verilmiştir.

The purpose of this study is to develop a valid and reliable attitude scale to determine the attitudes of secondary school students toward history courses and to examine these attitudes in terms of specific variables. The study was conducted on a voluntary basis with 1149 students enrolled in various high school types and grade levels in Bartın province and its districts. To address the purpose of the study, a literature review was conducted, and a 60-item item pool was created by having students write essays expressing their feelings and thoughts about history courses. Based on expert opinions, the scale was converted to a 46-item, 5-point Likert-type structure. After assessing face and content validity, the scale was administered to 458 high school students to test construct validity. Exploratory Factor Analysis (EFA) conducted using SPSS 26 revealed that two items with factor loadings below 0,30 and eight overlapping items were removed from the scale. As a result of EFA, the KMO value was found to be 0,920, the Bartlett test result was found to be significant (p = 0,000), and a scale structure consisting of 3 sub-dimensions and 36 items with an eigenvalue above 1 was obtained. Factor loadings ranged from 0,542 to 0,774 for the "Importance and Enjoyment" sub-dimension, from 0,553 to 0,794 for the "Interest and Aptitude for History" sub-dimension, and from 0,581 to 0,772 for the "Denial" sub-dimension. In order to verify the theoretical structure of the scale, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted with data obtained from 281 different high school students using the AMOS 24 program. As a result of the analysis, it was seen that the three-dimensional structure of the History Course Attitude Scale was confirmed and the goodness of fit index values were ?²/df = 2,18; RMSEA = 0,05; GFI = 0,90; AGFI = 0,88; CFI = 0,92; IFI = 0,92; TLI = 0,90; SRMR = 0,05, and these values were within acceptable ranges. After obtaining a valid scale structure, the scale was administered to 326 students, and the Cronbach's alpha coefficients of the scale and its subdimensions were examined. Internal consistency coefficients were found to be highly reliable: 0,884 for the History Course Attitude Scale, 0,897 for the "Importance and Pleasure" sub-dimension, high for the "Interest and Tendency to History" sub-dimension, and 0,798 for the "Denial" sub-dimension. High and moderate correlations were found between the scale and its sub-dimensions. Furthermore, statistically significant differences were determined between students' history course attitudes according to book reading frequency, general grade point average, history course score average, and virtual museum experience variables. The study concluded that the History Course Attitude Scale is a valid and reliable measurement tool that can be used to assess high school students' dispositions toward history. Furthermore, recommendations for educational practices and future research are included in line with the research findings.