Sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan görsellerin 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'ndaki değerler açısından incelenmesi

Abstract

Bu yüksek lisans tezi, 2018 ve 2024 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan değerlerin sosyal bilgiler ders kitaplarındaki görsellere yansıma durumlarını analiz etmek amacıyla yapılmıştır. Toplumu bir arada tutan en önemli unsurlar arasında o toplum tarafından benimsenmiş değerler yer almaktadır. Bu değerlerin bireylere aktarılmasında sosyal bilgiler eğitimi önemli bir yere sahiptir. Araştırmada durum çalışması deseni kullanılmış olup, Türkiye'de devlet okullarında okutulan 4, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarındaki görseller 2018 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan 18 değer açısından ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabındaki görseller 2024 yılı Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan 20 değer açısından kapsamlı şekilde incelenmiştir. Araştırmada veriler nitel araştırma durum çalışması desenine uygun olarak doküman incelemesi tekniği ile toplanmış, toplanan bu veriler betimsel analiz kullanılarak analiz edilmiştir. Ulaşılan bulguların geçerliğini artırmak amacıyla göstergebilimsel araştırma yöntemi olan Peirce'nin semiyotik üçgeni kullanılmış ve sosyal bilgiler ders kitaplarındaki görseller analiz edilerek değerlerin görsellerle temsil edilme durumu ortaya konulmuştur. Yapılan doküman analizi sonucunda 4. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan görsellerle en fazla ilişkili değerler bilimsellik, duyarlılık ve bağımsızlık olduğu; 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan görsellerle en fazla ilişkili değerler duyarlılık, tasarruf ve sorumluluk; 6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan görsellerle en fazla ilişkili değerler duyarlılık, bilimsellik ve estetik; 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan görsellerle en fazla ilişkili değerler bilimsellik, duyarlılık ve çalışkanlık değerleri olmuştur. Araştırmada Sosyal Bilgiler ders kitaplarında Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan bazı değerlerle ilgili daha fazla görselle yer verildiği, bazı değerlerle ise az görsele yer verildiği tespit edilmiştir. Bu sonuçların göstergebilimsel yöntemle ulaşılan bulgularla da desteklendiği görülmüştür. Araştırma sonucunda 2018 yılı programına göre incelenen 4, 6 ve 7. sınıf ders kitaplarında en fazla duyarlılık değeri ile ilişkili görsel yer alırken; 2024 yılı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yeni Sosyal Bilgiler Öğretim Programına göre incelenen 5. sınıf ders kitabında da en fazla duyarlılık değeri ile ilişkili görsel yer almıştır. 4. sınıf ders kitabında en az görselle ilişkili olan değerlerin adalet ve dürüstlük; 6. sınıf ders kitabında en az görselle ilişkili olan değerin sevgi; 7. sınıf ders kitabında en az görselle ilişkili olan değerin ise vatanseverlik olduğu tespit edilmiştir. Yeni programa göre hazırlanan 5. sınıf ders kitabında ise en az görselle ilişkili olan değerlerin ise mütevazılık ve sabır olduğu tespit edilmiştir.

This master's thesis was conducted to analyze the reflection of values included in the 2018 and 2024 Social Studies Teaching Program in the visuals of social studies textbooks. Among the most important elements that hold society together are the values embraced by that society. Social studies education plays an important role in transmitting these values to individuals. The study employed a case study design, comprehensively examining the visuals in the 4th, 6th, and 7th grade social studies textbooks used in public schools in Turkey in terms of the 18 values included in the 2018 Social Studies Curriculum, and the visuals in the 5th grade social studies textbook in terms of the 20 values included in the 2024 Social Studies Curriculum. In the study, data were collected using the document review technique in accordance with the qualitative research case study design, and these collected data were analyzed using descriptive analysis. In order to increase the validity of the findings, Peirce's semiotic triangle, a semiotic research method, was used, and the visuals in social studies textbooks were analyzed to reveal how values are represented through visuals. The document analysis revealed that the values most closely associated with the images in the 4th grade social studies textbook are scientific rigor, sensitivity, and independence; The values most closely associated with the images in the 5th grade social studies textbook are sensitivity, thrift, and responsibility; The values most closely associated with the images in the 6th grade social studies textbook are sensitivity, scientificity, and aesthetics; The values most closely associated with the images in the 7th grade social studies textbook are scientificity, sensitivity and diligence. The study found that Social Studies textbooks included more visuals related to some values included in the Social Studies Curriculum, while fewer visuals were included for other values. It has been observed that these results are also supported by findings obtained through semiotic methods. The research results showed that the 4th, 6th, and 7th grade textbooks examined according to the 2018 program contained the most visuals related to sensitivity values, while the 5th grade textbook examined according to the new Social Studies Teaching Program within the scope of the 2024 Turkey Century Education Model also contained the most visuals related to sensitivity values. It has been determined that the values least associated with visuals in the 4th grade textbook are justice and honesty; in the 6th grade textbook, the value least associated with visuals is love; and in the 7th grade textbook, the value least associated with visuals is patriotism. In the 5th grade textbook prepared according to the new program, the values least associated with visuals were found to be modesty and patience.