Seyyid Mahmûd et-Tarazî ve Kur’an-ı Kerim’i Türkistan Diline Tercüme ve Haşiyesi

Abstract

Bu çalışma Türkiye’de yeterince tanınmayan müfessir, muhaddis, fakih ve şair Seyyid Mahmûd et-Tarazî’nin tanıtılmasına katkı sağlamak amacını taşımaktadır. Seyyid Mahmûd et-Tarazî Türkistan dinî ilimler geleneğinin son temsilcilerinden ve bu geleneği yurt dışında başarıyla temsil eden âlimlerdendir. Sovyetler döneminin dini dışlayan sistemi ve baskıları sonucunda ülkesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Yurt dışında da olsa bu düzene karşı mücadele ederek İslam’ın temel eserlerini Türkistan diline tercüme etmiştir. Bu doğrultuda Kur’an’ı “Kur’an-ı Kerîm Mütercem ve Muhaşşâ bi’l-Luğa et-Turkistâniyye” adıyla tercüme ve tahşiye etmiş ve yurt dışında neşrederek Türkistan’a ulaşmasını sağlamıştır. Türkistan’daki o dönemin siyasî ve dinî baskıları göz önünde bulundurulduğunda, Seyyid Mahmûd et-Tarazî’nin bu çabası onun değerini daha da artırmaktadır. Makalede Seyyid Mahmûd et-Tarazi’nin hayatını adadığı bu ve benzeri çabalarına özellikle işaret edilmiştir. Eserin adında Kur’an’ın çevrildiği dil olarak bahsedilen Türkistan dili ile ne kastedildiğini açıklığa kavuşturmak da makalenin amaçlarından birini oluşturmuştur. Makalede Tarazi’nin hayatı, ilmi faaliyetleri ve eserleri tanıtıldıktan sonra “Kur’an-ı Kerîm Mütercem ve Muhaşşâ bi’l-Luğa et-Turkistâniyye” isimli eseri çeşitli açılardan inceleme konusu edilmiştir.