Türkçe öğretmeni adaylarının hazırladıkları okuma etkinliklerine metindilbilimin etkisi

Abstract

Metindilbilim, dilbilgisi unsurlarının metin oluşturmadaki işleyişini ortaya koymaktadır. Bu işleyişi görebilmek için sırasıyla metnin küçük ölçekli yapı, büyük ölçekli yapı ve üst yapı özelliklerinin tanınması gerekmektedir. Küçük ölçekli yapıda metnin bağlaşık özellikleri incelenmekte, dil bilgisi unsurlarının hangi işlevi gerçekleştirdikleri betimlenmektedir. Büyük ölçekli yapıda bağdaşıklık özellikleri incelenmekte, metnin anlamının nasıl oluştuğu belirlenmektedir. Üst yapıda metnin genel düzeni incelenmekte, metnin iletişimsel amacına göre nasıl planlandığı belirlenmektedir. Metindilbilimsel incelemeler metnin dil bilgisi unsurlarının işlevini sezdirmede, söz varlığını geliştirmede, metnin konusunu, ana düşüncesini, planını belirlemede, özetini çıkarmada, türünü tanımada öğrenciye zengin ipuçları sunmaktadır. Bu nedenle metindilbilimsel ölçütler, Türkçe öğretiminde okuma eğitiminin kazanımlarını gerçekleştirmek için öğretim uygulamalarına taşınmalıdır. Bu araştırmanın amacı metindilbilim bilgisinin Türkçe öğretmeni adaylarının hazırladıkları okuma etkinliklerine etkisini incelemektir. Araştırma, deney öncesi desenlerden ön-son test kontrol grupsuz desen ile yürütülmüştür. Araştırmaya bir eğitim fakültesinin 3. sınıfında okuyan 41 öğretmen adayı katılmıştır. Araştırma 14 hafta sürmüştür. Deneysel işlemler sürecinde metindilbilimsel ölçütler tanıtılmış ve konuyla ilgili olabilecek etkinlikler örneklenmiştir. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının öntestte okuma kazanımları ile ilgili 271 etkinlik yazdıkları, bu etkinliklerden 18’inin metindilbilimsel özellikler gösterdiği belirlenmiştir. Sontestte okuma kazanımları ile ilgili 423 etkinlik yazdıkları, 270’inin metindilbilimsel özellikler gösterdiği görülmüştür. Aradaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır. Metindilbilimsel bilginin Türkçe öğretiminde nasıl kullanılacağının derslerde örneklenmesi, araştırmacılar tarafından örnekli çalışmalara yayınlarda yer verilmesi, Türkçe Ders Öğretim Programı’nın öğretici açıklamalar ve etkinlik örnekleri ile desteklenmesi önerilmektedir.

Textlinguistic reveals the functioning of grammatical elements in creating text. In order to see this process, it is necessary to recognize the micro-scale structure, macro-scale structure and superstructure features of the text, respectively. In the small-scale structure, the coherent features of the text are examined and the function of the grammar elements is described. Coherence features are examined in large-scale structure, and how the meaning of the text is formed is determined. In the superstructure, the general layout of the text is examined and how the text is planned according to its communicative purpose is determined. Textlinguistic studies offer rich clues to the student in intuiting the function of the grammar elements of the text, developing the vocabulary, determining the subject, main idea, plan of the text, making its summary, and recognizing its type. For this reason, textlinguistic criteria should be carried into teaching practices in order to realize the achievements of reading education in Turkish teaching. The aim of this research is to examine the effect of textlinguistic knowledge on reading activities prepared by Turkish teacher candidates. The research was carried out with the pre-posttest design without control group, which is one of the pre-experimental designs. The research lasted 14 weeks. In the experimental process, textlinguistic criteria were introduced and activities that could be related to the subject were exemplified. In the pretest, it was determined that preservice teachers wrote 271 activities related to reading achievements, and 18 of these activities showed textlinguistic features. In the posttest, it was seen that they wrote 423 activities related to reading achievements, and 270 of them showed textlinguistic features. The difference is statistically significant. It issuggested that how textlinguistic knowledge can be used in Turkish teaching should be sampled in lessons, exemplary studies should be included in publications by researchers, and supporting the Turkish Curriculum with instructive explanations and examples of activities.