Birleşik sözcüklerde vurgunun (ölçülebilir) görünümleri

Abstract

Vurgu, temelde bir seslem üzerindeki soluk baskısı olarak nitelendirilmektedir. Bununla ilgili teorikçalışmalar da bu tanımı destekler nitelikler taşımaktadır. Bununla birlikte teknolojinin gelişmesisesbilim alanındaki tanımların ölçülebilir olmasını da sağlamıştır. Ses analiz programlarının alınanseslerin ses yazımı ya da spektrogram görüntüsünü sağlaması bu alanda çalışanlar için görülür birveri sunmaktadır. Bürün ögeleri içerisinde ölçümü en zor olan vurgunun yine henüz tam anlamıylagörüş birliği bulunmayan birleşik sözcüklerdeki görünümleri çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.Türkçede birleşik sözcükler: sözcük öbeği, bileşik sözcükler gibi adlarla da anılmaktadır. ÇalışmadaTürkçede sıklıkla kullanılan ve üzerinde daha önce de metrik (ölçülebilir) çalışma yapılmamış birleşiksözcüklerinseslendirilmesi, farklı yaş ve cinsiyete sahip anadili konuşurlarından ses laboratuvarındaalınmıştır. Kayıt altına alınan bu sözcükler, cümleye bağımlı ve bağımsız olarakiki şekilde alınmıştır.Böylelikle amaç konuşurun bu sözcükleri sadece sentaktik bir düzlemde aynı şekilde semantik birbütünlükle ortaya çıkarıp çıkarmadığını çalışmada değerlendirmektir. Alınan bu ses kayıtları yinelaboratuvar ortamında vurgu görünümleri esasında Praat ses analiz programında değerlendirilmiştir.Çıkan sonuçlara göre bir sözcük öbeğinin birleşik sözcük olarak değerlendirilmesi için esas oluşturanfonolojik, sentaktik ve semantik birlikteliğin vurgu bakımından görünümü de değerlendirilmiştir.Sentaktik yapı içerisindeki birleşik sözcüğün tek başına semantik olarak söylenmesi vurgun yerinideğişitirip değiştirmemesi çalışmada incelenmektedir. Çalışma, ölçülebilir vurgulara ait görünümleri(spektorgramları) uygulamalı bir çalışma içerisinde incelemektedir.