Hayat boyu öğrenmeye yönelik tutum ölçeği: ölçek geliştirme, geçerlik ve güvenirlik çalışması

Abstract

Hayat boyu öğrenme, bireyin yaşamı boyunca bilgi, beceri ve yetkinliklerini sürekli geliştirmesini ifade eden; değişen toplumsal, ekonomik ve teknolojik koşullara uyumu destekleyen dinamik bir süreçtir. Bu yönüyle istihdam edilebilirlik, toplumsal katılım ve bireysel iyi oluşun güçlenmesinde önemli bir işlev üstlenmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, yetişkin bireylerin hayat boyu öğrenmeye yönelik tutumlarını ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir “Hayat Boyu Öğrenmeye Yönelik Tutum Ölçeği” geliştirmektir. Alanyazın incelemesi sonucunda 45 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşleriyle 35 maddelik ön form elde edilmiştir. Veriler 18 yaş ve üzeri yetişkinlerden çevrim içi ortamda kolayda örnekleme ile toplanmış; 314 kişiyle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 221 kişiyle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yürütülmüştür. Analizler sonucunda ölçek 20 maddeye indirgenmiş ve “bilişsel”, “davranışsal” ve “duyuşsal” olmak üzere üç faktörlü yapı toplam varyansın %57,17’sini açıklamıştır. DFA bulguları modelin kabul edilebilir/iyi uyum verdiğini göstermiştir. İç tutarlık katsayıları bilişsel için .90, davranışsal için .83, duyuşsal için .71 ve toplam ölçek için .91’dir. Araştırma; ölçeğin faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği, maddelerin ayırt ediciliği, genel tutum düzeyi ile tutum puanlarının cinsiyet, yaş, eğitim, medeni durum ve gelir düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığı araştırma sorularına yanıt aramıştır. Bu doğrultuda, bulgular, tutum puanlarının bazı sosyo-demografik değişkenlere göre farklılaştığını göstermiştir; kadınlar, evli bireyler ve 25–34 yaş grubu daha yüksek puanlara sahipken, gelir ve eğitim düzeyi arttıkça özellikle bilişsel boyutta tutumun yükseldiği belirlenmiştir. Bu sonuçlara dayanarak, erkekler ve 18–24 yaş grubu başta olmak üzere düşük gelir/eğitim gruplarına yönelik erişilebilir öğrenme fırsatlarının artırılması, kurumlarda yaşam boyu öğrenmeyi destekleyen kısa eğitim ve rehberlik uygulamalarının yaygınlaştırılması önerilmektedir.Lifelong learning refers to a dynamic process through which individuals continuously develop their knowledge, skills, and competencies throughout their lives, supporting adaptation to changing social, economic, and technological conditions. In this respect, it plays an important role in strengthening employability, social participation, and individual well-being. The aim of this thesis is to develop a valid and reliable "Attitude Scale Toward Lifelong Learning" that can measure adult individuals' attitudes toward lifelong learning. Based on an extensive review of the literature, an initial pool of 45 items was developed; this pool was subsequently reviewed by experts, leading to the formation of a 35-item draft scale. Data were collected online from adults aged 18 and over using convenience sampling; Exploratory Factor Analysis (EFA) was conducted with 314 participants, and Confirmatory Factor Analysis (CFA) was performed with 221 participants. As a result of the analyses, the scale was reduced to 20 items, and a three-factor structure "cognitive," "behavioral," and "affective" explained 57.17% of the total variance. CFA results indicated that the model demonstrated acceptable/good fit. Internal consistency coefficients were .90 for the cognitive dimension, .83 for the behavioral dimension, .71 for the affective dimension, and .91 for the total scale. The study sought to answer research questions regarding the scale's factor structure, validity and reliability, item discrimination, overall attitude level, and whether attitude scores differed by gender, age, education, marital status, and income level. Accordingly, the findings showed that attitude scores differed across several socio-demographic variables: women, married individuals, and those aged 25-34 had higher scores, and attitudes increased with higher income and education levels, particularly in the cognitive dimension. Based on these results, it is recommended to expand accessible learning opportunities for lower income/education groups especially men and young adults aged 18-24 and to disseminate short training and guidance practices within institutions to support lifelong learning.