Modernist kurgu açısından Faruk Duman'ın romanları üzerine bir inceleme

Abstract

Her çağın yaşama, insana bakışı ve gerçekliği algılama biçimi, söz konusu zaman kesitinin sanat anlayışına doğrudan yansır. Akla ve somut olana yaslanan gerçekliği odağa alan 19. yüzyılda üretilen edebiyat ürünleri başı-sonu belli, kapalı yapıda metinlerdir. Romanın nerede, ne zaman, nasıl ve neden sorularına kesin yanıtlar veren biçim-içerik dokusu çağın gerçeklik anlayışıyla örtüşür. Çağın roman yazarı olayları zaman dizinsel bir akış içinde dün, bugün, yarın sıralamasına bağlı kalarak öyküler. Çağın realist romanı Newton fiziğinin edebiyat estetiğindeki uzantısı görünümündedir. 20. yüzyıl başlarında ivme kazanan yeni bilimsel gelişmeler, son birkaç yüzyıldır gerçeklik anlayışına damgasını vurmuş olan determinizmle birlikte Newton fiziğinin ana ilkelerini de kuşkulu kılar. Bilimin neden-sonuç ilişkisini temel alan kesinlik, değişmezlik üzerine kurulu saptamaları yerini giderek belirsizlik, olasılık, görecelik kavramlarının yönlendirdiği yeni bir doğabilim eğilimine bırakır. Bu yeni gerçeklik anlayışı 20. yüzyıl estetiğinde de yansımasını bulur. 20. yüzyılın ilk yıllarında, bir önceki dönemin gerçeklik anlayışının sınırlarının dışında kalan düşler ya da fallarda çıkan simgeleri çağrıştıran arketipler, insan gerçeğinin en önemli bileşenleri durumuna gelir. Yazar artık, neden-sonuç ilişkisinin dışında grotesk/soyut bir düzlemde, konusal bütünlük içermeyen bellek/bilinç yolculukları kurgular. Böylece dış dünyayı olduğu gibi somut gerçeğe yaslayarak sunan geleneksel estetiğin de sonu gelir. 20. yüzyıl modernist sanatçıları aynı zamanda birer yabancılaştırma sanatçısıdır. Bu yeni edebiyatın geleneksel edebiyattan ayrılan en önemli noktası insanı ve toplumu eğitme, yol gösterme amacı taşımamasıdır. Modernist romanda kişiler, somut coğrafya üzerinde değil, iç dünyanın geçişimli düzleminde yolculuk ederler. İç dünya ile dış dünya arasındaki sınırların silindiği bu yeni kurmaca dünyada ruhsal olana, ruhun esrarengiz âlemlerine, doğaötesine, mitolojiye, hayal ürünlerine eğilim artar. Bireyin özerkliğinin bu denli önemli olduğu yeni dünya düzeninde kolektif bilinç dışlanır, geleneklere, törelere büyük oranda karşı çıkılır. Modernist romanda kendi öznel dünyalarında yaşayan bireyler, ortak değerlere yabancılaşmanın bir uzantısı olarak yalnızlaşırlar. Tezimizde bu yaklaşımlardan hareketle, öykü ve romanlarında modernist edebiyat anlayışına yakın duran 1990 sonrası yazarlarından Faruk Duman'ın (d. 1974) yedi romanı incelemeye tabi tutulmuştur. Yazın hayatına öykü türünde verdiği eserlerle başlayan Faruk Duman, daha sonra kaleme aldığı romanlarıyla da gündeme gelmiştir. Yazarın eserlerinde doğa unsurları, sözlü gelenek anlatıları, masalsı ögeler ve fantastik atmosfer önemli bir yer tutar. Eserlerinde, kaynağını halk kültüründen alan sözlü anlatı unsurlarına yer verirken modern öykü ve romanın imkânlarından yararlanarak geleneksel olanı çağdaş bir formda yeniden yorumlar. Yazar kendine özgü anlatım biçimleri ve incelikli yalın diliyle, günümüz yazarları arasında özgün bir konuma sahiptir. Tezimizde Faruk Duman'ın modern edebiyat anlayışı alanında dikkate değer, zengin malzeme imkânı sunan yedi romanı metin analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Tezimiz Giriş ve Sonuç bölümleri hariç üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde modernist roman anlayışının Türk ve Dünya edebiyatlarındaki ortaya çıkış süreci, gelişimi ele alınmıştır. İkinci bölümde Faruk Duman'ın hayatı, sanatı, eserleri hakkında bilgi verilmiş, üçüncü bölümde ise ilk iki bölümde ele alınan değerler dikkate alınarak yazarın romanları modernist kurguyu yansıtan izlekler açısından alt başlıklar hâlinde kapsamlı bir şekilde irdelenmiştir. Faruk Duman'ın romanları üzerine daha önce modernist kurgu açısından bir tez çalışması yapılmamış olması, taranan makalelerin tüm romanları kapsamaması ve belirli unsurlar üzerinde yoğunlaşmış olması göz önünde bulundurularak çalışmamızın özgün değeriyle literatüre katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Each era's perspective on life, humanity, and perception of reality directly reflects the artistic understanding of that particular time period. Literary works produced in the 19th century, which focused on reality and relied on reason and the concrete, are closed-structured texts with a definite beginning and end. The novel's form-content structure, providing definitive answers to questions of where, when, how, and why, aligns with the era's understanding of reality. Novelists of the era narrate events in a chronological order, adhering to the order of yesterday, today, and tomorrow. The era's realist novel appears to be an extension of Newtonian physics in literary aesthetics. New scientific developments, gaining momentum in the early 20th century, cast doubt on the fundamental principles of Newtonian physics, along with the determinism that had marked the understanding of reality for the past several centuries. Scientific determinations based on certainty and immutability, based on cause-and-effect relationships, gradually gave way to a new naturalistic trend driven by concepts of uncertainty, probability, and relativity. This new understanding of reality also finds its reflection in 20th-century aesthetics. In the early years of the 20th century, archetypes, evocative of symbols found in dreams or fortune-telling outside the boundaries of the previous era's understanding of reality, became the most important components of human reality. The writer now constructs journeys of memory/consciousness devoid of thematic unity, on a grotesque/abstract plane, outside of cause-and-effect relationships. Thus, the traditional aesthetics that presented the outside world as it is, grounded in concrete reality, also came to an end. 20th-century modernist artists were also artists of alienation. The most significant point distinguishing this new literature from traditional literature is that it does not aim to educate or guide individuals and society. In the modernist novel, characters journey not on concrete geography but on the interconnected plane of the inner world. In this new fictional world, where the boundaries between the inner and outer worlds are blurred, the tendency towards the spiritual, the mysterious realms of the soul, the metaphysical, mythology, and imaginary products increases. In this new world order, where individual autonomy is so crucial, the collective consciousness is marginalized, and traditions and customs are largely challenged. In the modernist novel, individuals living in their own subjective worlds become isolated as a consequence of their alienation from shared values. Based on these approaches, our thesis examines seven novels by Faruk Duman (b. 1974), a post-1990 writer whose stories and novels adhere to the modernist literary approach. Faruk Duman, who began his literary career with short stories, later gained recognition with his novels. Natural elements, oral traditions, fairytale elements, and fantastical atmospheres play a significant role in the author's works. While incorporating elements of oral narrative originating from folk culture, he utilizes the possibilities of modern short stories and novels to reinterpret the traditional in a contemporary form. With his unique narrative styles and refined, simple language, the author holds a unique position among contemporary writers. Our thesis examines seven of Faruk Duman's novels, which offer a wealth of noteworthy material within the field of modern literary understanding, using textual analysis. Our thesis consists of three chapters, excluding the Introduction and Conclusion. The first section examines the emergence and development of the modernist novel in Turkish and world literature. The second section provides information on Faruk Duman's life, art, and works. The third section, taking into account the values discussed in the first two sections, comprehensively examines the author's novels under subheadings in terms of themes reflecting modernist fiction. Given that no previous thesis has been written on Faruk Duman's novels from a modernist fiction perspective, and that the articles reviewed do not cover all of his novels and focus on specific elements, our study aims to contribute to the literature with its unique value.