Kentleşme Baskısının Kültürel Peyzaj Değişimi Üzerindeki Etkisi: Amasra Örneği

Abstract

Kentleşme, çağdaş dönemin belirleyici bir sürecidir ve bunula birlikte peyzajı, toplumları, kültürel mirasın dokusunu yeniden şekillendirmektedir. Mekânsal dönüşümü hızlandıran kentleşme dinamikleri, somut ve somut olmayan miras üzerindeki baskıyı yoğunlaştırarak kültürel peyzajın sürdürülebilirliği üzerinde artan bir tehdit oluşturmaktadır. Amasra, tarih boyunca farklı uygarlıkların izlerini taşıyan ve zengin kültürel peyzaja sahip antik bir liman kentidir. Bu özelliğiyle, çok sayıda kültürel peyzaj öğesini bünyesinde barındıran bir kent olarak öne çıkmaktadır. Ancak son yıllarda, kentsel büyüme eğilimleri, plansız yapılaşma ve turizm faaliyetlerinin yarattığı baskılar nedeniyle Amasra’nın kültürel mirası sürdürülebilirliğini tehdit eden yoğun bir kentleşme baskısıyla karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışma, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan tarihi Amasra kentinin, kültürel peyzaj değişiminin zaman içinde kentleşme baskısı altında nasıl etkilendiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Alanın kentleşme süreci ve buna bağlı olarak kültürel peyzaj değişimi; literatür taraması, UNESCO’nun kültürel peyzajlara ilişkin değerlendirme yaklaşımı (UNESCO World Heritage Centre 2023) ile Burra Tüzüğü’nde (Australia ICOMOS 2013) tanımlanan kültürel önem (cultural significance) kavramsal çerçevesi ışığında estetik, sanatsal, tarih ve arkeoloji, bilimsel, sosyal ve kimlik değeri açısından değerlendirilmiş ve bu kapsamda, kültürel peyzajın korunmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Bulgular, yoğun yapılaşma ve turizm odaklı dönüşümlerin tarihi ve kültürel dokunun bütünlüğünü kısmen bozduğunu göstermekte olup, sürdürülebilir koruma ve planlama stratejilerinin güçlendirilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Amasra’nın kültürel peyzaj değerlerinin korunması ve geleneksel kent kimliğinin gelecek kuşaklara aktarılması için bütüncül bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır.