Yükleme Uzmanı Kararlarının Değerlendirilmesi Yoluyla Hava Kargo Operasyonlarında Sürdürülebilirliğin Optimizasyonu: Bulanık AHP ve DEMATEL Yaklaşımı

Abstract

Bu çalışma, hava kargo operasyonlarında yükleme uzmanlarının kararlarıyla etkilenen sürdürülebilirlik odaklı faktörleri değerlendirmeyi ve önceliklendirmeyi amaçlamakta, özellikle operasyonel performansın ve çevresel sonuçların optimize edilmesine odaklanmaktadır. Hibrit bulanık çok kriterli karar verme (MCDM) yaklaşımı kullanılarak, araştırmada Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (Fuzzy AHP) ve Bulanık DEMATEL yöntemleri entegre edilerek, yakıt tüketimi optimizasyonu, emisyon azaltımı, yük faktörü maksimizasyonu ve eğitimde çevresel farkındalık gibi yedi temel kriterin göreli önemi ve karşılıklı etkileşimleri analiz edilmiştir. Veriler, yükleme uzmanları, kargo yöneticileri ve sürdürülebilirlik uzmanlarından oluşan dokuz sektör uzmanı ile yapılan yapılandırılmış ikili karşılaştırmalar ve etki derecelendirmeleri yoluyla toplanmıştır. Fuzzy AHP sonuçları, yakıt tüketimi optimizasyonunu (ağırlık: 0.3728) ve emisyon azaltım potansiyelini (ağırlık: 0.3126) en kritik faktörler olarak belirlemiştir. DEMATEL analizinde ise bu kriterlerin aynı zamanda diğer sürdürülebilirlik boyutlarını etkileyen temel nedensel etkenler olduğu ortaya konmuştur. Buna karşılık, dijital planlama ve eğitim farkındalığı gibi kriterler daha tepkisel (etkilenen) olarak sınıflandırılmış ve sonuç grubu içerisinde yer almıştır. Bu çalışmanın özgünlüğü, yük planlamasını stratejik bir sürdürülebilirlik aracı olarak ele alması ve öncelik ile etki boyutlarını eş zamanlı değerlendiren entegre bulanık yöntem uygulamasıyla hem kuramsal katkı hem de uygulamaya dönük içgörüler sunmasıdır.