Anı eserlerinde edebiyat ve sosyal hayat (1923-1960)

Abstract

Türk Dili ve Edebiyatı alanında hazırlanan tezlerin büyük bir kısmı roman, şiir ve hikâye türleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Buna karşılık, anı türünün edebiyatla ilişkisini merkeze alan çalışmaların sayısı görece sınırlıdır. Oysa anılar, canlı ve öznel anlatım dili sayesinde yalnızca tarihsel bir belge olmanın ötesine geçerek edebî bir metin niteliği kazanır ve edebiyat ile güçlü bir etkileşim kurar. Bu yönüyle anı eserlerinin edebî açıdan incelenmesi, dönemin sosyal yapısını ve kültürel atmosferini yansıtması bakımından sosyoloji ve tarih alanlarına da önemli katkılar sunar. Türk edebiyatında anı türüne dair çeşitli akademik çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, anıların edebiyat ve sosyal hayatla kurduğu ilişkiyi birlikte ele alan kapsamlı incelemeler yeterince gerçekleştirilmemiştir. Bu tezde, öncelikle anı türünün kuramsal çerçevesi ortaya konulmuş, anı eserlerinin beslendiği kaynaklar incelenmiş ve seçilen anı eserleri edebiyat–sosyal hayat ilişkisi bağlamında değerlendirilmiştir. Böylece anı metinlerinin hem edebî değerleri hem de toplumsal yaşamla kurdukları çok yönlü bağlar tespit edilmeye çalışılmıştır.LITERATURE AND SOCIAL LIFE IN MEMORIES (1923-1960) Erdi KARABIYIK Bartın University Graduate School Department of Turkish Language and Literature Thesis Advisor: Assoc. Prof. Dr. Haluk ÖNER Bartın- 2026, pp: 214 A large portion of theses prepared in the field of Turkish Language and Literature focus on novels, poetry, and short stories. In contrast, the number of studies centering on the relationship between the memoir genre and literature is relatively limited. However, memoirs, thanks to their vivid and subjective narrative language, transcend being merely historical documents, acquiring the quality of literary texts and establishing a strong interaction with literature. In this respect, the literary examination of memoirs makes significant contributions to the fields of sociology and history, as they reflect the social structure and cultural atmosphere of the period. Although various academic studies have been conducted on the memoir genre in Turkish literature, comprehensive studies that address the relationship between memoirs and literature and social life together have not been sufficiently carried out. In this thesis, firstly, the theoretical framework of the memoir genre is presented, the sources from which memoirs draw inspiration are examined, and selected memoirs are evaluated within the context of the relationship between literature and social life. Thus, an attempt has been made to determine both the literary values of memoir texts and the multifaceted connections they establish with social life.