Kur'ân-ı Kerîm'de yer alan kural dışı "İsm-i Fâil" yapılarının anlama yönelik kipleri

Abstract

Bu araştırma, Kur'ân-ı Kerîm'de yer alan kural dışı "İsm-i fâil" yapılarına ait farklı kipleri anlamları itibarıyla mana ve tahlil yönünden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, sarf ve nahiv ilimlerinin en önemli bahislerinden biri olan bu hususla ilgili fikir ortaya koymayı ve konuyu, terkip ile delalet ettiği anlam arasını bağlayan siyak sibak çağrışımları ışığı altında modern anlambilim çerçevesinde araştırmayı hedeflemektedir. Çalışma, İsm-i fâilin anlamları itibarıyla farklı kiplerini içeren Kur'an ayetlerini derleme, tanımlama ve tahlil etme metodu ışığı altında değerlendirmeye tabi tutacaktır. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ism-i fâilin tanımı yapılmıştır. İkinci bölümde siyak sibakın "'el-'udûlu’-es-sarfî/ morfolojik açıdan kavramdaki yapısal kayma" üzerindeki izine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde konuyla ilgili uygulamalar ele alınmıştır. Buna göre üçüncü bölümde Kur'ân-ı Kerîm'de kural dışı gelen ism-i fâil kipleri ve yer aldığı âyetlerdeki siyak sibakın çağrıştırdığı anlamlar üzerinde durulmuştur. Çalışmada sona gelindiğinde bir dizi sonuca ulaşılmıştır. Bunlardan en önemlilerini şu şekilde sıralamak mümkündür: Kur'ân-ı Kerîm'de ism-i fâilin mutat morfolojik kipleri yerine farklı kiplerin kullanılmış olması Arapça dil kurallarına muhalefet etmek amacı taşımamaktadır. Aksine bu durum, i‘'câz ve belâgat incelikleri taşıyan bir anlama işaret etmek amacıyladır. Şöyle ki alışılanın dışında kullanılan her kip, bünyesinde mutat kipin taşımayacağı belâgat içerikli bir anlam barındırmaktadır. Terkipteki estetik boyutların ve belagat yönüyle işlevinin ortaya çıkabilmesi için terkibin derin yapısı ile yüzeysel yapısının arasını birleştirmek kaçınılmazdır.