Bir Osmanlı aydını olarak Beşir Fuad

Abstract

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Dönemi, Batılı anlamda ilk Osmanlı aydınının ortaya çıktığı dönemdir. Osmanlı aydını, Batılılaşma siyaseti çerçevesinde askeri ve sivil memur yetiştirmek amacıyla açılan okullarda yetişen ya da doğrudan Avrupa kentlerinde eğitim gören kadroların içerisinden çıkmıştır. Aldıkları eğitim sonucu Batı’daki gelişmeleri takip etmeleri, hem siyasi hem de kültürel pek çok bilgiyi içeriye aktarmalarını sağlamıştır. Osmanlı’nın ayakta kalmasının Batılı-modern bilginin daha fazla dolaşıma girmesi ile mümkün olacağını düşünen Osmanlı aydını içerisinde Beşir Fuad (1852?-1887), üzerinde durulması gereken önemli bir şahsiyettir. Onu önemli kılan; edebiyat, biyoloji, matematik, fizik, sosyoloji, dil ve eğitim, felsefe gibi pek çok alana yayılmış bir ilgi alanına ve birikime sahip olmasıdır. Pozitif bilimlere ve dolayısıyla olgulara olan güvenci, üzerine fikir beyan ettiği tüm konularda pozitivist ilkeleri kendisine referans almasını sağlamıştır. Makalemizde Fuad’ın aydın kimliği, arka planda 19. yüzyılın özellikleri olmak üzere aldığı eğitim ve beslendiği Batılı kaynaklar üzerinden sorgulanacaktır. Yazı hayatının büyük bir kısmını oluşturan edebi faaliyetlerinin üzerinde durmak ise sadece edebiyata yüklediği anlamı değil, bir bütün düşünceleri ve fikirlerini çözümlemek açısından önemlidir.

Tanzimat Reform Era in Ottoman Empire was the period, in which the first Ottoman intellectuals emerged in Western sense. Ottoman intellectuals were brought up in schools that were opened to raise military and civil servants within the framework of Westernization politics, or come out from the staff who were studied directlyin European cities. Their education allowed them to follow developments in the west, and transfer various political and cultural knowledge to the empire. Beshir Fuad (1852?-1887), an Ottoman intellectual who thinks that the survival of the Ottoman Empire will be possible by the wandering of western-modern knowledge, and also an important personality to be emphasized. What make him important that his areas of interest and accumulation in literature, biology, mathematics, physics, sociology, language and education, and philosophy. His reliance on positive sciences and truths, has made it possible for him to refer to positivist principles in every respect.In our article, Fuad’s intellectual identity will be examined upon his education, and western resources he bears together with features of 19. Century in the background. It is important to emphasize the literary activities that make up a great part of his writing life not for solving only the meaning of his literary works but also for understanding his thoughts and ideas.