Nurullah Ataç’ın Sözcüklerinin Kaynakları

Abstract

Başlangıçta öz Türkçecilik hareketine mesafeli duran Nurullah Ataç, özellikle 1940’larınortalarından itibaren özleştirmenin en büyük savunucularından biri olmuştur. Ataç’ınyazılarında kullandığı bazı yeni kelimeler, dil araştırmacılarının da ilgisini çekmiş ve bukelimeler üzerine çeşitli sınıflama, derleme çalışmaları yapılmıştır. Ataç’ın kelimeleri üzerineyapılan bazı çalışmalarda aslında Ataç tarafından türetilmeyen birtakım kelimeler için “Ataçtarafından türetilmiştir.” bilgisinin verildiği görülmüştür. Şu durumda Ataç’ın kullandığısözcüklerden hangilerinin Ataç tarafından türetilmiş olduğu konusunda bir karışıklık vardır vebu sözcükler üzerinde geniş kapsamlı yeni bir araştırma yapmak gerekmektedir. Ataç’ınyazılarında kullandığı 873 sözcük, daha önce başka bir araştırmacı tarafından “Ataç’ınSözcükleri” adlı kitapta bir araya getirilmiştir. Eldeki bu çalışmada Dil Devrimi’nin ilk yıllarındayayımlanan ve hem eski kelimeleri hem de yeni kelimeleri içeren sözlükler taranarak bu 873sözcüğün kaynağı araştırılmıştır. Ataç’ın hangi kelimeyi hangi sözlükten almış olabileceğini,hangi kelimeleri türetmiş olabileceğini gösteren listeler oluşturulmuştur. Nurullah Ataç’ıntüretme ve birleştirme yoluyla 306 yeni sözcük yaptığı, kullandığı diğer kelimeleri isesözlüklerden almış olabileceği sonucuna varılmıştır. Ataç’ın eski kökler kullanarak türettiğikelimeler bugün unutulmuştur. Canlı köklerden türettiği 39 sözcük ise bugün yazı dilindeyaşamaktadır. Günümüzde sıkça kullanılan örneğin, koşul, güldürü, yapıt, eleştiri, görece, günce vb.gibi birçok kelimenin Ataç tarafından türetilmiş olabileceği belirlenmiştir.