Türkiye’de Emekli Aylığı Transferlerinin Yaşlı Yetişkin Yoksulluğunu Azaltmadaki Rolü: Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Bir Analiz

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yaşlı yetişkinlerin sosyal sigorta sistemi tarafından sağlanan emeklilik transferleri öncesi ve sonrası karşılaştırılarak karşı karşıya kaldıkları göreli yoksulluk düzeylerini değerlendirmektir. Çalışmada, Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2005-2022 yıllarını kapsayan Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması mikro veri setleri kullanılmıştır. Transferler öncesinde yaşlı yetişkinlerin yoksulluk oranı tüm yıllarda ortalama %42,2 iken, emekliliklerin dahil edilmesiyle bu oran %16,99'a düşmüştür. Erkekler için transfer öncesinde yoksulluk oranları çok daha yüksekken, transfer sonrasında önemli düşüşler gözlenmiştir. Kadınlardaysa transfer öncesi yoksulluk oranları, transfer sonrası oranlarından daha düşük oranlarda artmıştır. Bunun nedeni muhtemelen emeklilik öncesi işgücü piyasası dönemlerinden kaynaklanan toplumsal cinsiyet rollerinin kadınların emekli aylıklarında düşüşe yol açmış olmasıdır. Emekli aylıkları yaşlı yetişkinlerin yoksulluğunu azaltmada etkili olsa da, taban aylık seviyelerinin yetersizliği sürdürülebilir bir gelir güvenliği sağlamamaktadır. Bu çalışma şunları önermektedir: (i) taban aylık seviyeleri yoksulluk sınırının üzerine çıkarılmalı, (ii) primsiz rejim yeterli gelir güvenliği sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmalı ve (iii) emekli aylığına erişimdeki cinsiyete dayalı eşitsizlikler kapsayıcı sosyal güvenlik politikalarıyla ele alınmalıdır.