Mersin-Silifke İlçesi’nde Hayvancılık Etrafında Gelişen Dokumacılık Kültürünün Derlenmesi ve Halk Bilimsel Açıdan İncelenmesi

Abstract

Kültür bir topluma kimlik veren, onu diğer topluluklardan ayıran belirleyici unsurdur. Tarihin en eski ve güçlü kültürlerinden birisi olan Türk kültürü, hem içerisinde barındırdığı çeşitlilik hem de yayıldığı coğrafya açısından dünyanın sayılı kültürlerinden birisidir. Türk kültürünün ve bu kültürü inşa eden boyların kadim zamanlardan beri tabakalaştığı coğrafyalardan biri de Akdeniz bölgesidir. Bu anlamda Silifke, bölgenin önemli ve tarihi yerleşim yerlerinden birisidir. Bölge antik çağlardan beri Anadolu ve Orta Doğu ekseninde etkin olmak isteyen bütün siyasal güçlerin ilgi sahası içerisinde olmuştur. Doğu-Batı ekseninde geçiş bölgesi olması, yerleşim için uygun bir iklime sahip olması, tarım için verimli toprakları olması ve hayvancılık için uçsuz bucaksız Toros Dağları?na sahip olması gibi sebeplerle bölge kısa sürede Türklerin de başlıca yerleşim yerlerinden birisi olmuştur. Özellikle Toroslarda hayvancılık yaparak geçimini sağlayan Türk boyları yörede kısa sürede büyük yerleşim merkezleri kurmuşlardır. Temel geçim kaynağı hayvancılık olan bölge halkı, keçi koyun, deve gibi hayvanların kılından ve yününden oturdukları çadırdan, altlarına serdikleri çula, eşyalarını koydukları çuvallara kadar her şeyi kendileri dokumuşlardır. Bu dokumaları yaptıkları araç gereçler ve dokuma teknikleri de tamamen kendilerine ait özgün yöntemlerdir. Bu dokumalar ve kullanılan yöntemler, nitel araştırma metodları ile sahadan derlenerek bilimsel incelemeye tabi tutulmuştur. Proje sonucunda Silifke yöresinde, ana geçim kaynağının hayvancılık olduğu dönemlerde keçi ve koyunlardan elde edilen çadırdan, çula kadar pek çok dokuma çeşidi olduğu, bu dokumalarda, Türk kültürüne özgü motif ve teknikler kullanıldığı tespit edilmiştir. Günümüzdeki durum ise geçim kaynaklarının değişmesi, hayvancılığın eski önem ve yaygınlığını kaybetmesi, insanların kıl dokumalar yerine halı, kilim türü dokumalar kullanmaya başlaması gibi sebeplerle artık kıl ve yün dokumacılığı bitme noktasına gelmiştir. Günümüzden 20 yıl öncesinde hemen her evde çul dokunurken artık çul dokunan ev nerdeyse kalmamıştır. Bu sebeple yeni yetişen nesil artık kıl ve yünlü dokumalar yapmayı bilmemektedir. Yani yörede dokumacılık geleneği yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Çünkü artık nesiller arasında gelenek aktarımı yapılmamaktadır.