Çeviri ve öz-yeniden yazma bağlamında Tahereh Mirzayi’nin şiirleri: istenmeyen bir Ağustos yağmuru

Abstract

Çeviri, insanoğlunun tarih boyunca ilgilendiği, milletler - kültürler arası iletişim ve etkileşimi sağlayan çok önemli bir uğraşıdır. Edebiyat açısından ise çevrinin vazgeçilmezliği tartışılmazdır. Tarih boyunca edebî eserler farklı dillere çevrilmiş, bu da eserlerin kendi dilleri dışında başka dillerde yeni okurlara ulaşmasını sağlamıştır. Bu şekilde gelişen edebî çeviri faaliyetleri hem yazarların - şairlerin evrenselleşmesini sağlamış hem de dünya edebiyatları arasında bir etkileşim meydana getirmiştir. Şiir çevirisi ise edebî çevirinin daha özel ve bir açıdan tartışmalı bir alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Şiirin dilin genel sözdiziminden farklı bir yapısının olması, şiirde biçim ve ses unsurlarının anlam kadar önemli olması ve kimi şiirlerde dilin sınırlarının zorlanması şiir çevirisini güçleştirmektedir. Bu yüzden tarih boyunca şiirin tam olarak çevrilemeyeceği düşüncesini iddia edenler de olmuştur. Çalışmamızda bu bağlamda İranlı şair Tahereh Mirzayi’nin (d. 1979) Türkiye’de yayımladığı İstenmeyen Bir Ağustos Yağmuru adlı şiir kitabını inceleyeceğiz. Şiirlerini Farsça yazan Mirzayi, bu kitabında yer alan şiirleri kendisi Türkçeye çevirmiştir. Kitaptaki şiirler ayrıca Baki Yiğit tarafından İngilizceye çevrilmiş, kitap bu şekilde Türkçe - İngilizce iki dilli olarak yayımlanmıştır. Şairin şiirlerini kendisinin çevirmesi bir bakıma bu şiirlerin yeniden yazılması anlamına gelmektedir. Çalışmamızda bu noktada şiir çevirisi, yenidenyazma, öz-yenidenyazma kavramları üzerinde duracak ve ardından Tahereh Mirzayi’nin İstenmeyen Bir Ağustos Yağmuru ile Farsçadan Türkçeye, Türkçeden de İngilizceye uzanan şiir serüvenini bu kavramlar üzerinden irdeleyeceğiz.

Translation is a very important endeavour that human beings have been interested in throughout history ensuring communication as well as interaction between nations and cultures. Translation is indispensable in terms of literature. Throughout history, works of literature have been translated into different languages, which has enabled them to be accessible to new readers in other languages besides their own. Thus, the literary translation activities that have developed in this way have both ensured the universalisation of the author and the poet and created an interaction between the world literatures. Poetry translation is a more specialised and controversial area of literary translation. Since poetry has a different structure from the general syntax of the language, form and sound elements are as important as meaning in poetry, and the limits of language are pushed in some poems, poetry translation becomes difficult. Therefore, it has been claimed throughout history that the poetry can never be translated completely. In this context, we will analyse the poetry book titled İstenmeyen Bir Ağustos Yağmuru (An Unwanted August Rain) published in Turkey by Iranian poet Tahereh Mirzayi (b. 1979). Having written his poems in Persian, Mirzayi has translated the poems in this book into Turkish himself. The poems in the book were also translated into English by Baki Yiğit, and the book was published bilingually in Turkish and English. The translation of poems by the poet himself means, in a sense, the rewriting of these poems. At this point in our study, we will focus on the concepts of poetry translation, re-writing, self-re-writing and then we will analyse Tahereh Mirzayi’s poetry adventure from Persian to Turkish and from Turkish to English with İstenmeyen Bir Ağustos Yağmuru (An Unwanted August Rain) through these concepts.