Mustafa İsâmeddîn Üsküdârî’nin Şerh ʿAle’l-Kasîdeti’t-Tâ’iyye’si

Abstract

Bu makale, Abdülkâdir Geylânî’ye (ö. 561/1166) nispet edilen Tâ’iyye Kasidesi’ne Mustafa İsâmeddîn Üsküdârî (ö. 1203/1788-89) tarafından yapılan şerhin incelenmesinden ve tenkitli metninden oluşmaktadır. Bu çalışmayla, büyük kitlelere hitap eden ve farklı coğrafyalarda yayılım bulan bir tasavvuf yolunun kurucu şeyhi olan Abdülkâdir Geylânî’ye ait şathiye özelliği gösteren 31 beyitten müteşekkil olan Arapça kasideye, 18. yüzyılın önem atfedilen velûd şârihlerinden Mustafa İsâmeddîn Üsküdârî tarafından yapılan Türkçe telif bir şerhi araştırmacıların istifadesine sunarak genelde edebiyat özelde ise tasavvufi şiir şerhleri literatürüne katkı sağlamak hedeflenmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde, Türk edebiyatında kaside şerhleri ile Abdülkâdir Geylânî’nin hayatı ve eserleri hakkındaki bilgilere sathî olarak yer verilmiştir. Şerhi yapılan kaynak metnin tanıtımı yapılarak üzerine yapılan muhtelif çalışmalara işaret edilmiştir. İnceleme bölümünde Mustafa İsâmeddîn Üsküdârî’nin hayatı ve eserleri hakkında muhtasar bilgiler verilmiştir. Bu çalışmaya konu edilen ve şârihin Şerh ʿale’lKasîdeti’t-Tâ’iyye olarak nitelediği eser, şekil ve muhteva yönünden incelemeye tabi tutulmuştur. Şerhin tespit edilen sekiz nüshası tavsif edilerek Mustafa İsâmeddîn Üsküdârî’nin şerh usulü hakkında değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmanın son bölümünde ise şerhin altı nüshasından hareketle eserin transkripsiyonlu metni hazırlanmıştır.

This article consists of an analyses and critical text of the commentary made by Mustafa Isāmaddīn Üsküdârī (d. 1203/1788-89) on the alQasīdah al-Tā’iyyah attributed to ʿAbd al-Qādir al-Ghaylānī (d. 561/1166). The aim of this study is to contribute to the literature of mystical poetry commentaries in general and the literature of mystical poetry commentaries in particular by presenting to the use of researchers a Turkish commentary on the Arabic qasida, which consists of 31 couplets and has the characteristic of a shathiya belonging to ʿAbd alQādir al-Ghaylānī, the founding sheikh of a Sufi path that appeals to large masses and spreads in different geographies, made by Mustafa İsāmaddīn Üsküdārī, one of the most important commentators of the 18th century. In the introduction part of the study, information about the commentaries of qasida in Turkish literature and ʿAbd al-Qādir al-Ghaylānī’s life and works are given superficially. The source text is introduced and various studies on it are pointed out. In the review section, brief information about the life and works of Mustafa İsāmaddīn Üsküdārī is given. The work, which is the subject of this study and which the commentator describes as Sharh ʿale’l-Qasīdah al-Tā’iyyah, is analysed in terms of form and content. The eight copies of the commentary are analysed and evaluations are made about Mustafa İsāmaddīn Üsküdārī’s commentary method. In the last part of the study, the transcribed text of the work was prepared based on six copies of the commentary.