Kıbrıs Türk Masallarında Büyü Motifi

Abstract

İnsanoğlu hayatı boyunca evrene hükmetme, olacakların yönünü kendi istekleri doğrultusunda değiştirme ve dünyevi hırslarla sürekli olarak kazanmaya yönelik bir arzu içerisinde olmuştur. İnsan, özellikle maddi dünyada kolay yoldan pek çok şeyi elde etme arzusuna sahiptir. Bu bağlamda da şahsi ve dünyevi istekleri için sürekli bir çaba içerisine girer. Sergilediği bu çaba bazen hayatın olağan akışında mümkün olmayan şeyleri gerçekleştirmek üzerine olabilir. İşte bu noktada kişi farklı yollara başvurabilir. Bu yolların başında da büyü gelmektedir. Büyü iyi ya da kötü bir amaca ulaşmak adına herkesin yapamayacağı, yetenek gerektiren bir uygulamadır. Büyü uygulamaları insanlığın var oluşundan günümüze kadar hemen her millette, her dinde ve her öğretide görülmüştür. Masal türü de halkın dilinden çıktığı için toplumun zihnindeki ve kültüründeki birçok unsuru içinde barındırmaktadır. Büyü de bunlardan bir tanesidir. Sözlü kültürün en önemli ürünlerinden olan masallarda büyüye dair pek çok uygulama yer almaktadır. Bu uygulamalar çoğu zaman masalın genel havasında, çok fazla ayrıntıya girilmeden, kısa cümlelerle verilmiştir. Masallarda yer alan büyüler iyi amaçlı olarak da karşımıza çıkmakla beraber çoğu zaman aslında kötü niteliktedir. Bir hastalığın tedavisi için yapılan büyü iyi bir büyü iken bir insana zarar vermek amacıyla yapılan bir büyü kötü bir büyü olmaktadır. Dolayısıyla büyülerin de çeşitleri bulunmakta ve masal metinlerinde farklı şekilleriyle karşımıza çıkmaktadır. Kıbrıs Türk kültüründe Karagöz oynatıcılığı, meddahlık, Karagöz ve masal yazarlığı yapan Mehmet Ertuğ tarafından derlenen ve 2018 yılında Kıbrıs Sosyal Bilimler Üniversitesi (KISBÜ) yayınları arasından Kıbrıs Masalları adıyla çıkan, içinde on dört Kıbrıs Türk masalının yer aldığı çalışma inceleme konumuz olarak seçilmiştir. Eserde yer alan bu on dört Kıbrıs Türk masalının sırasıyla isimleri şöyledir: “Akıllı Burçak, On İki Kardeş Meseli, Bit Hanım ile Pire Kadın, Nartane, Gocagarıcık Meseli, Dilruba Sultan, Arabüzengi, Garaböcücük, Biddacık, Portakal Hanım, Üç Kız, Gülperi Civan Hanım, Köse Meseli, Gurgufa Meseli.” Söz konusu bu masallar içerdikleri büyü motifleri ve çeşitleri açısından değerlendirilmiştir. Kıbrıs Türkleri genel Türk kültürünün ve Türk sözlü geleneğinin değerli gördüğü, yaratmalarında sıklıkla kullandığı unsurları kullanmaya devem etmiş, masallarında bu unsurlardan faydalanmıştır. Masallar zaten özünde evrensel anlatmalar olduğu ve evrensel değerleri vurguladığı için kullanılan motiflerin ortak olması son derece doğaldır. Ancak at gibi, elma gibi, nar gibi özellikle Türk kültüründe sıklıkla karşılaştığımız motifler de Kıbrıs Türk masallarında yerini almıştır.