Türkiye'de Tarımsal Bir Alanda Sulamadan Dönen Suyun ve Sudaki Besin Elementi Yükünün İzlenmesi ve Çok Ölçekli Modellenmesi (IRAFLUT)

Abstract

Türkiye'de tarımsal bir alanda sulamadan dönen suyun ve sudaki besin elementi yükünün izlenmesi ve çok ölçekli modellenmesi? isimli IRAFLUT projesi, Türk (TUBITAK) - Alman (BMBF) isbirligine dayalı IntenC programı kapsamında, sulu tarımın yüzey ve yüzeyaltı sularındaki tuzlulasmayı ve besin elementi tasınması gibi çevresel etkilerini incelemek, analiz etmek ve modellemek amacıyla 2014-2016 yılları arasında yürütülmüstür. Izleme ve durum degerlendirmesi yapılmak amacıyla Asagı Seyhan Ovasında iki alt havza (Akarsu tarım havzası modelin testinde, Sirkenli tarım havzası ise modelin genellestirilmesinde) çalısma alanı olarak seçilmislerdir. ILMS araç kutusundaki ILMSmodel bileseninin bir parçası olan JAMS/J2000-S modülü mikro ölçekteki sulanan alanlarda kalibre edilmek sureti ile Akarsu (A ~ 95 km²) ve Sirkenli (A ~ 230 km²) gibi meso- ve makro-ölçekli alanlara adapte edilmistir. Üç yıllık bir çalısma süresince, bu tarımsal alanlarda tarım ve çevre açısından etkili olan su, tuz ve azot bilesenleri izlenmis, bütçelendirilmis, modellenmis ve DPSIR yaklasımı kullanılarak yorumlanmıstır. Bu amaçla, üç farklı model varyantı (basit dagılımlı model, giren-çıkan dagılımlı model ve bypass dagılımlı model) kullanılarak havza çıkısındaki drenaj akımları ile drenaja olan tuz ve azot tasınımları simüle edilmis ve en iyi tahmin veya simülasyonun bypass model varyantı ile oldugu ortaya konulmustur. Akarsu tarım havzası için ?what-if? senaryoları gelistirilmis ve bypass model varyantı kullanılarak senaryolara iliskin simülasyonlar gerçeklestirilmistir. J2000-S modelinin makro ve meso büyüklükteki sulanan alanlarda su, tuz ve azot tasınımlarını bölge ve ülke çapında basarı ile tahmin etmede kullanılabilecegi gerçegi ortaya çıkmıstır. Gözlenen, simüle edilen ve senaryolar sonucu elde edilen verilere göre yıllık yagıs, sulama suyu ve gübre uygulama miktarları bu alanlardaki tarımsal ve çevresel kosulları yakından etkiledigi sonucuna varılmıstır. Aynı zamanda DPSIR yaklasımı ile de, tüm sonuçların degerlendirilmesi ve karar verici politikaların olusturulmasının mümkün olabilecegi anlasılmıstır.