Prof. Dr. Muhammed Hamîdullah’ın Hayatı Eserleri ve Fikirleri Üzerine Bir Literatür Denemesi

Abstract

Muhammed Hamîdullah, 1908 yılında Hindistan’ın Haydârâbâd şehrinde doğmuş; ilk, orta, lisans ve yüksek lisans eğitimini Haydârâbâd’da, doktorasını da Almanya’da tamamlamış, 1932 yılında Türkiye’ye gelmiştir. 1959-1963 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak çalışmıştır. Kur’ân İlimleri, Hadîs, İslâm Anayasa Hukûku, İslâm İktisâdı, Devletler Umûmî Hukûku, Siyer ve İslâm Tarihi gibi ilim dallarıyla ilgili pek çok kitap ve makale telif etmiş çok yönlü bir âlimdir. Eserlerini, Urduca ve Fransızca yazmış, eserleri pek çok dile tercüme edilmiştir. Muhammed Hamîdullah, Cumhuriyet döneminde İslâmî ilimlerin gelişmesi ve kurumsallaşması için büyük gayretler sarf eden Muhammed Tayyip Okiç (ö. 1397/1977) ve Muhammed Tâvît et-Tancî (ö. 1394/1974) gibi âlimlerden biridir. Hem kitap hem makaleler yazmış hem de pek çok ülkede konferanslar vermiştir. İslâm’ın evrensel değerlerini, bütün dünyaya duyurmak için hem klasik hem de modern dönemin verilerini mecz ederek Kur’ân ve Sünnet’i en güzel şekilde anlatmaya gayret sarfetmiştir. Muhammed Hamîdullah’ın hayatı, eserleri ve fikirleri konularında lehinde ve aleyhinde biyografiler, kitaplar, bir doktora tezi, yüksek lisans tezleri, kitap bölümleri, aylık ve ilmî dergilerde makaleler, tebliğler, ansiklopedi maddesi, gazetelerde köşe yazıları yazılmış, öğrencileriyle söyleşiler yapılmış, eserlerinin katalogları ve Erzurum’da verdiği konferansları Türkçe’ye tercüme edilerek kitap halinde yayınlanmıştır. Muhammed Hamîdullah’ın hayatı, eserleri ve fikirlerinin ele alındığı, tebliğlerin sunulduğu iki sempozyum yapılmıştır. Birincisi, 18-19 Kasım 2005 tarihleri arası Bursa Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Bursa İl Müftülüğünün ortaklaşa düzenlendiği sempozyumun tam bildiri metinleri yayınlanmıştır. İkincisi ise, 17-18 Şubat 2017 tarihleri arası International Objective Studies’in düzenlediği “The Legacy of Muhammad Hamidullah and Its Contemporary Relevance” adıyla Yeni Delhi’de düzenlenmiş olan uluslararası konferanstır. On oturum düzenlenmiş, konuşmalar ve sunumlar, Ishtiyaque Danish’in editörlüğünde The Legacy of Muhammad Hamidullah adıyla sempozyum tam metinleri yayınlanmıştır. Muhammed Hamîdullah’ın hayatı, eserleri ve fikirlerini derli toplu ele alan herhangi bir literatür çalışması yapılmamış olması da bizi böyle bir çalışma yapmaya sevk etmiştir. Çalışmamız bu konuda yapılacak daha sonraki çalışmalara kaynaklık teşkil edecektir.Muhammad Hamidullah was born in Hyderabad, India, in 1908. He completed his primary, secondary, undergraduate and graduate education in Hyderabad and his doctorate in Germany. He came to Turkey in 1932. He worked as a faculty member at Istanbul University Faculty of Arts and Sciences between 1959 and 1963. He was a versatile scholar who authored numerous books and articles on disciplines such as Quranic Sciences, Hadith, Islamic Constitutional Law, Islamic Economics, International Law, Biography and Islamic History. His works were written in Urdu and French and have been translated into numerous languages. Muhammad Hamidullah is one of the scholars, like Muhammad Tayyip Okiç (d. 1397/1977) and Muhammad Tavit et-Tanci (d. 1394/1974) who made great efforts to develop and institutionalize Islamic sciences during the Republican era. He has written books and articles and given lectures in numerous countries. He has striven to explain the Quran and Sunnah in the most beautiful way, integrating both classical and modern data to convey the universal values of Islam to the entire world. Biographies, books, a doctoral thesis, master’s theses, book chapters, articles in monthly and scientific journals, communiqués, encyclopedia articles, newspaper columns have been written for and against the life, works and ideas of Muhammad Hamidullah, interviews with his students, catalogs of his works and the lectures he gave in Erzurum have been translated into Turkish and published as a book. Two symposiums were held to discuss Muhammad Hamidullah’s life, works and ideas with presentations and speeches. The full proceedings of the first, jointly organized by Bursa Uludağ University’s Faculty of Theology and the Bursa Provincial Mufti’s Office took place on November 18-19, 2005. The second, an international conference titled “The Legacy of Muhammad Hamidullah and Its Contemporary Relevance” was held in New Delhi on February 17-18, 2017 organized by International Objective Studies. Ten sessions were held and the speeches and presentations were published. The full proceedings of the symposium edited by Ishtiyaque Danish were published under the title “The Legacy of Muhammad Hamidullah.” The fact that no literature study has been conducted that comprehensively examines the life, works and ideas of Muhammad Hamidullah has led us to conduct such a study. We believe that our study will constitute a resource for future studies on this subject.