Özel yetenekli bireylerde mantıkdışı inançlar, duygu düzenleme becerisi ve mükemmeliyetçiliğin incelenmesi

Abstract

Bu çalışmada özel yeteneğe sahip öğrencilerde mükemmeliyetçilik, mantık dışı inançlar ve duygu düzenleme becerilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Örneklem grubunu 2023-2024 eğitim öğretim döneminde Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) eğitim gören 6,7 ve 8. sınıfta okuyan 115 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada uygun örneklem yöntemi tercih edilmiştir. Katılımcıların mükemmeliyetçilik düzeyleri “Çocuk ve Ergen Mükemmeliyetçilik Ölçeği (ÇEMÖ)”, duygu düzenleme becerileri “Ergenler İçin Duygu Düzenleme Ölçeği (EİDDÖ)”, mantık dışı inançları “Ergenler İçin Mantık Dışı İnançlar Ölçeği (Bireysel Düşünceler Ölçeği) (EMİÖ)” kullanılarak ölçülmüştür. Ayrıca demografik değişkenlere ilişkin veriler ise araştırmacı tarafından oluşturulan “Kişisel Bilgi Formu” ile toplanmıştır. Araştırmada duygu düzenleme becerileri bağımlı değişken olarak, mükemmeliyetçilik ve mantık dışı inanç değişkenleri ise bağımsız değişken olarak kabul edilmiştir. Veriler SPSS 22.0 (Statistical Package fort he Social Sciences version 22) programı ile analiz edilmiştir. Verilerin normallik değerleri incelenmiş ve uç değerler veri setinden çıkarılmıştır. Verilerin analizinde Bağımsız Örneklem t-testi, ANOVA, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ve Hiyerarşik Regresyon Analizi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre özel yetenekli ergenlerin kendine yönelik mükemmeliyetçilikleri cinsiyete, okul türüne, eğitim aldığı alan türüne, anne eğitim düzeyine baba eğitim düzeyine, kardeş sayısına, doğum sırasına göre farklılaşmamaktadır. Kendine yönelik mükemmeliyetçilik (KYM) puanlarında Bilim ve Sanat Merkezlerinde eğitim alma süresine göre anlamlı farklılık gözlenmiştir. Özel yetenekli ergenlerin sosyal kaynaklı mükemmeliyetçilik düzeyleri incelendiğinde cinsiyete göre anlamlı farklılık saptanmıştır. Diğer değişkenlere göre sosyal kaynaklı mükemmeliyetçilik (SKM) alt boyutunda anlamlı bir farklılığa rastlanmamıştır. Özel yetenekli ergenlerin mantık dışı inançlarına yönelik bulgular incelendiğinde tüm değişkenlerde gruplar arası anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Özel yetenekli ergenlerin duygu düzenleme becerilerine yönelik veriler incelendiğinde katılımcıların içsel işlevsel duygu düzenleme (İİDD) beceri puanları ve dışsal işlevsel olmayan duygu düzenleme (DİODD) beceri puanları demografik değişkenlere göre gruplar arasında farklılık göstermemiştir. İçsel işlevsel olmayan duygu düzenleme (İİODD) beceri puanları cinsiyet, Bilim ve Sanat Merkezlerinde eğitim alma süresi değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterirken diğer demografik değişkenlere göre farklılaşma göstermemiştir. Dışsal işlevsel duygu düzenleme (DİDD) beceri puanları ise sadece kardeş sayısına göre farklılaşma göstermektedir. Ayrıca kendine yönelik mükemmeliyetçilik (KYM) alt boyutu ile sosyal kaynaklı mükemmeliyetçilik (SKM), içsel işlevsel olmayan duygu düzenleme (İİODD), dışsal işlevsel olmayan duygu düzenleme (DİODD) ve mantık dışı inanç (Mİ) arasında pozitif yönde, sosyal kaynaklı mükemmeliyetçilik (SKM) alt boyutu ile içsel işlevsel olmayan duygu düzenleme (İİODD), dışsal işlevsel olmayan duygu düzenleme (DİODD) ve mantık dışı inanç (Mİ) arasında pozitif yönde, mantık dışı inanç (Mİ) toplam puanı ile içsel işlevsel duygu düzenleme (İİDD) ve dışsal işlevsel duygu düzenleme (DİDD) arasında negatif, mantık dışı inanç (Mİ) toplam puanı ile içsel işlevsel olmayan duygu düzenleme (İİODD) ve dışsal işlevsel olmayan duygu düzenleme (DİODD) arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Özel yeteneğe sahip ergenlerde mükemmeliyetçilik ve mantık dışı inançlar içsel işlevsel duygu düzenleme (İİDD) ve dışsal işlevsel duygu düzenleme (DİDD) becerilerini anlamlı olarak yordamazken; içsel işlevsel olmayan duygu düzenleme (İİODD) ve dışsal işlevsel olmayan duygu düzenleme (DİODD) becerilerini anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Araştırmanın sonuçları literatür doğrultusunda tartışılmış ve gelecek çalışmalara öneriler sunulmuştur.This study aimed to examine perfectionism, irrational beliefs, and emotion regulation skills in gifted students. The sample group consisted of 115 students in grades 6, 7, and 8 attending BİLSEM (Science and Art Centers for Gifted Students) during the 2023-2024 academic year. A convenient sampling method was used. Participants' perfectionism levels were measured using the "Child and Adolescent Perfectionism Scale (CAPS)," emotion regulation skills using the " Regulation of Emotions Questionnaire (REQ) for Adolescents" and irrational beliefs using the " The Irrational Beliefs Scale for Adolescents (IBSA)". Demographic data were collected using a "Personal Information Form" created by the researcher. In the study, emotion regulation skills were considered the dependent variable, while perfectionism and irrational beliefs were considered the independent variables. Data were analyzed using SPSS 22.0 (Statistical Package for the Social Sciences version 22). Normality values were examined, and outliers were removed from the dataset. Independent Samples t-test, ANOVA, Pearson Product-Moment Correlation Coefficient, and Hierarchical Regression Analysis techniques were used in the analysis of the data. According to the findings of the study, the self-directed perfectionism of gifted adolescents did not differ according to gender, type of school, type of field of study, mother's education level, father's education level, number of siblings, and birth order. A significant difference was observed in Self-oriented perfectionism scores according to the duration of education at BİLSEM (Science and Art Center for Gifted Children). When the socially-based perfectionism levels of gifted adolescents were examined, a significant difference was found according to gender. No significant difference was found in the socially prescribed perfectionism sub-dimension according to other variables. When the findings regarding the irrational beliefs of gifted adolescents were examined, no significant difference was observed between groups in all variables. When the data on the emotion regulation skills of gifted adolescents were examined, the participants' internal-functional emotion regulation strategies skill scores and external-dysfunctional emotion regulation strategies skill scores did not differ between groups according to demographic variables. While the scores for the internal-dysfunctional emotion regulation strategies skill scale showed significant differences according to gender and duration of education at the BİLSEM (Science and Art Center for Gifted Children), they did not show differences according to other demographic variables. The external-functional emotion regulation strategies scores showed differences only according to the number of siblings. Furthermore, significant positive correlations were found between the self-oriented perfectionism subscale and socially prescribed perfectionism, internal-dysfunctional emotion regulation strategies, external-dysfunctional emotion regulation strategies, and irrational beliefs; between the socially prescribed perfectionism subscale and internal-dysfunctional emotion regulation strategies, external-dysfunctional emotion regulation strategies and irrational beliefs; negative correlations were found between the total irrational beliefs score and internal-dysfunctional and external-functional emotion regulation strategies; and positive correlations were found between the total irrational beliefs score and internal-dysfunctional and external-dysfunctional emotion regulation strategies. In gifted adolescents, perfectionism and irrational beliefs did not significantly predict internal-dysfunctional and external-functional emotion regulation strategies skills, but they did significantly predict internal-dysfunctional and external-dysfunctional emotion regulation strategies skills. The results of the study were discussed in line with the literature, and suggestions for future studies were presented.