Büyük Selçuklular ve Irak Selçukluları Döneminde Dîvân-ı İşrâf

Abstract

Bu çalışmada, tarihteki en büyük Türk imparatorluklarından birisi olan Büyük Selçuklu İmparatorluğu ile bu imparatorluğa bağlı olarak kurulan Irak Selçukluları'nın sivil teşkilâtında önemli bir yeri olan Dîvân-ı İşrâf incelenmiştir. Dîvân-ı İşrâf, söz konusu dönemde, bugünkü anlamda Bakanlar Kurulu diyebileceğimiz ve neredeyse bütün devlet işlerinin görüşülüp karar bağlandığı Dîvân-ı Âlâ'nın alt şubelerinden birisidir. Bu dîvânın reisliğini sultan tarafından tayin edilen ve müşrîf unvanını kullanan devlet adamları yapmıştır. Bununla birlikte müşrîfin olmadığı zamanlar ona vekâlet eden bir kişi de dâhil olmak üzere bu dîvânda pekçok görevli yer almıştır. Umumî görevinin devletin malî işlerini, gelir ve giderlerine ait her tür belgeyi, bu işlerle ilgilenen kurumlarını kontrol etmek olduğu anlaşılan bu dîvân, mezkûr dönemde ayrıca bir casusluk birimi/istihbarat dairesi gibi çalışmıştır. Bu yüzdendir ki, bu dîvândaki görevliler kendilerine güvenilen, sır tutabilen kişiler arasından seçilmişlerdir.