HAVAYOLU ŞİRKETLERİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK PERFORMANS GÖSTERGELERİNİN 2023 YILI KARŞILAŞTIRILMASI

Abstract

Havayolu şirketleri, turizm sektörünün temel bileşenlerinden biri olup, küresel turizm hareketliliğini şekillendiren en önemli aktörler arasında yer almaktadır. Aynı zamanda turizm sektörü çevresel etkileri en yoğun şekilde hissedilen alanlardan biri olarak öne çıkmakta ve havayolu taşımacılığı, bu etkinin en büyük kaynaklarından biri olarak değerlendirilmektedir. Sektörün büyümesi, özellikle çevresel sürdürülebilirlik açısından önemli endişelere yol açmakta, bu doğrultuda havayolu şirketleri yüksek karbon salınımı gibi çevresel etkileri yönetmek amacıyla kurumsal sürdürülebilirlik raporları yayımlamaktadır. Kurumsal sürdürülebilirlik, şirketlerin çevresel, sosyal ve ekonomik performanslarının değerlendirildiği kapsamlı bir raporlama sistemidir. Bu raporlar, şirketlerin uzun vadeli değer yaratma kapasitesini ve sürdürülebilirlik konusundaki taahhütlerini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışmada BİST sürdürebilirlik indeksinde yer alan Türk Hava yolları ve Pegasus Hava Yollarının sürdürülebilirlik yaklaşımları vaka analizi çerçevesinde incelenmiş, ayrıca her iki havayolu şirketinin 2023 yılına ait güncel kurumsal sürdürülebilirlik raporları analiz edilerek bu şirketlerin sürdürülebilirlik performansları ENTROPİ ve EDAS yöntemleri aracılığıyla değerlendirilmiştir. Analiz kapsamında, her iki şirket için yedi çevresel, yedi ekonomik ve yedi sosyal performans göstergesi belirlenmiştir. Bulgular, kurumsal sürdürülebilirlik performansı açısından en yüksek ağırlık derecelerinin; çevresel performans göstergelerinde toplam çevresel harcamalar, ekonomik performans göstergelerinde EBITDA ve sosyal performans göstergelerinde toplam eğitim süresi olduğunu ortaya koymuştur. Nihai performans sıralamasında EDAS yöntemiyle yapılan değerlendirme sonucunda Türk Hava Yolları’nın çevresel ve ekonomik sürdürülebilirlik performansında, Pegasus Hava Yolları’nın ise sosyal sürdürülebilirlik performansında birinci sırada yer aldığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte her iki havayolu şirketinin farklı iş modellerine sahip olduğu, bu iş modellerinin kendilerine çevresel ve finansal avantajlar sağladığı, THY’nin operasyonel optimizasyon ve dijitalleşmeye odaklanırken, Pegasus ESG-finansman entegrasyonunu stratejik bir rekabet avantajı olarak gördüğü sonucuna varılmıştır.As fundamental components of the tourism sector, airline companies are among the key actors shaping global tourism mobility. At the same time, the tourism sector emerges as one of the areas most intensely affected by environmental impacts, with air transportation being regarded as one of the primary sources contributing to this effect. The growth of the sector raises serious concerns regarding its environmental implications. In response, airline companies publish corporate sustainability reports to manage the environmental consequences of their operations, such as high carbon emissions. Corporate sustainability is a reporting system that evaluates companies based on environmental, social, and economic criteria. These reports outline companies' sustainability commitments and capacity to create long-term value. In this context, the study examines the sustainability approaches of Turkish Airlines and Pegasus Airlines, which are included in the BIST Sustainability Index, within the framework of a case analysis. Additionally, the most recent corporate sustainability reports of both airlines for 2023 were analyzed, and their sustainability performance was evaluated using the ENTROPY and EDAS methods. Within the analysis, seven environmental, seven economic, and seven social performance indicators were identified for each airline. The findings reveal that the highest weighted indicators in terms of corporate sustainability performance were total environmental expenditures for environmental performance, EBITDA for economic performance, and total training hours for social performance. Based on the EDAS evaluation of overall performance, Turkish Airlines ranked first in terms of environmental and economic sustainability, while Pegasus Airlines ranked first in social sustainability. Furthermore, it was concluded that the two airlines operate under different business models, which provide distinct environmental and financial advantages; Turkish Airlines focuses on operational optimization and digitalization, whereas Pegasus leverages ESG-financing integration as a strategic competitive advantage.