Türk düşünce tarihinde Mehmet Emin Erişirgil

Abstract

Karşıt görüşlerin aynı amaca hizmet ettiği bir ortamda dünyaya gelen Erişirgil, dönemin hastalığını iyi analiz etmiş ve çareyi pragmatizmde görmüştür. Sistemini oluştururken maddi ve manevi tüm fikirlerin incelenmesi gerektiğini savunmuş ve sadece bir alanın doğruluğuna inanan fikirlerle mücadele etmiştir. Bu çalışmamızda Erişirgil’in fikri teşekkülünde etkin olan akımları inceledik. Bu akımlar, hastalığı tespit etmelerine rağmen bakış açılarını tek yöne çevirmişlerdir. Bu da çözümün birçok parçaya ayrılması anlamına gelmektedir. Düşünür, bu sorunu idrak etmiş ve çareyi bütün parçaları birleştirmekte görmüştür. Bu yolu takip, salt birleştirme şeklinde olmamış, dönemin ruhuna uyan ve probleme cevap veren yönlerin alınması amaçlanmıştır. Bu bağlamda amaca uyan akım Erişirgil için pragmatizm’dir. O, Cumhuriyet’ten önce pragmatizmi devletin bekası için esas alırken sonraki dönemde onu ahlak ve eğitim alanlarında uygulamaya çalışmıştır. Rejimsel problemlerin hala varlığını sürdürmesine rağmen o dönemde böyle bir akımı yaymaya çalışmak önemli bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu anlamda Erişirgil, yeni devletin teşekkülünde –özellikle eğitim ve ahlak alanında- önemli bir role sahiptir. Düşünürün diğer önemli özelliği ise harf inkılabı gibi önemli bir yenilikte başkan rolünü üstlenmesidir. Bu görevi yerine getirmesine rağmen inkılaba tam olarak taraftar olduğunu söyleyemeyiz. Bu anlamda doğru bildiğinden taviz vermeyen, yeri ve zamanı geldiğinde yanlışlığı tüm içtenliğiyle ifade eden bir düşünür, siyasetçi, yönetici, bakan olarak Erişirgil’i gösterebiliriz.