İslam tarihinin ilk kaynakları

Abstract

Çalışmamız bir giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde önce tarih kavramının tanımı, anlam sahası, tarihçesi, önemi üzerinde durulmuştur. Ardından tarihin yakın ilişkide bulunduğu ahbâr, eyyâmü’l-Arab, ensâb kavramları hakkında bilgi verilmiştir. Son olarak İslam dünyasında kullanılan başlıca takvimlerden söz edilmiştir. Siyer ve Meğâzî Çalışmalarına ayrılan birinci bölümde öncelikle bu iki kavramın doğuşundan söz edilmiş, ardından Medine ve Irak ekollerinin ortaya çıkışı, başlıca temsilcileri ve eserleri anlatılmıştır. Kronolojik Tarih Kitapları başlıklı ikinci bölümde büyük tarih kitaplarının yazılmaya başlaması ve bu alanda öne çıkan müellifler tanıtıldıktan sonra İslam tarihçiliğinin olgunlaşma dönemi eserleri ve müelliflerinden söz edilmektedir. İslam tarihçiliğinin ikinci safhasını ele alan bu bölümde İslam tarihçiliğinin kendine has metodu ve konuları ile bağımsız bir ilim dalı haline gelmesi süreci ele alınmaktadır. Şehir ve Bölge Tarihleri başlıklı üçüncü bölümde şehir tarihçiliğinin ortaya çıkışından söz eden bir girişten sonra İslam dünyasında şehir ve bölge tarihleri ile fütûh kitaplarının yazımıyla meşgul olan tarihçiler ve eserleri anlatılmaktadır. Coğrafya Kitapları başlıklı dördüncü bölümde coğrafya kavramı ve İslam dünyasında coğrafya yazıcılığının gelişimi ile alakalı bir girişten sonra Harizmî’den İdrisî’ye kadar başlıca Müslüman coğrafyacılar anlatılmaktadır. Beşinci bölüm İslam Tarihinin Kaynağı Olarak Tabakât -Terâcim Kitapları başlığını taşımaktadır. Bu bölümde İslam dünyasında biyografi kavramı ve bu türü ortaya çıkaran şartlar ve ihtiyaçlardan söz edildikten sonra İslam tarihçiliğinin ortaya çıkışından itibaren bu alanda çalışan müellifler ve yazılan biyografi kitapları inceleme konusu yapılmaktadır.