FİRDEVSÜ’L-İKBÂL’DE GEÇEN “ARAL, ATAV, TÖBEK/TÜBEK” SÖZCÜKLERİ ÜZERİNE

Abstract

Hive Hanları tarihini anlatan Klasik dönem sonrası ÇağatayTürkçesi ile yazılan Firdevsü’l-ikbâl’i yalnızca tarihî bir metin olarakgörmemek gerekmektedir. Yazarı Şir Muhammed Mirab Mûnis(1778-1829); hanlık teşkilatı, Hive’de yaşayan halkların etnik yapısı,dilleri, kültürel değerleri, tarım ve ticareti, coğrafyası, önemli kişilerivs. hakkında da bilgiler vermektedir. Bu bakımdan eserde yazıldığıdönemin coğrafi bilgilerine de rastlanılmaktadır. Bu makaledeFirdevsü’l-ikbâl’in 156b-336a varakları arasında “ada” anlamındageçen aral, atav, töbek/tübek sözcükleri ele alınmıştır. Çalışmada elealınan sözcüklerin Firdevsü’l-ikbâl (156b-336a)’deki karşılıklarıverilmiş, eserde kaç kez geçtiği (sıklığı) belirtilmiş, eserden tanıkcümleler paylaşılmıştır. Bu çalışmada amaç, ele alınan sözcüklerinKlasik dönem sonrası Çağatay Türkçesi eserlerinden biri olanFirdevsü’l-ikbâl’de hangi bağlamda ve sıklıkta geçtiğinin ortayakonularak Çağatay Türkçesinin söz varlığı ile ilgili çalışmalara katkısunmak; Mûnis’in Firdevsü’l-ikbâl’de Hive’nin coğrafyası ve iklimihakkında verdiği bilgilere, Hive’deki coğrafi adlandırmalara dairyaptığı açıklamalara dikkat çekmektir.