Kadınların mekânsal deneyimleri: Kahramanmaraş depremi üzerine bir araştırma

Abstract

Deprem gibi büyük ölçekli afetler, toplulukların yaşam biçimlerini ve mekânsal deneyimlerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi sonrasında konteyner kentlerde yaşayan kadınların mekânsal deneyimlerini Peyzaj Mimarlığı perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel yöntemi anket olup, Onikişubat ve Dulkadiroğlu ilçelerinde yaşayan 80 kadın katılımcıyla yürütülmüştür. Anket formu; barınma, güvenlik, hijyen, mekânsal düzenlemeler, afet yönetimine katılım ve yeşil alan kullanımı gibi başlıklarda 5’li Likert ölçeği sorularından oluşmuştur. Elde edilen veriler SPSS 28.0 programında analiz edilmiş; tanımlayıcı istatistikler ve güvenilirlik testleri uygulanmıştır. Bulgular, kadınların özellikle geçici barınma alanlarında güvenlik ve mahremiyet eksikliğini en önemli sorun olarak gördüklerini; yeşil alanların ise psikolojik iyileşme sürecine katkı sağlayan mekânlar olarak değerlendirildiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, aydınlatma sistemleri ve acil durum butonlarının güvenlik algısını güçlendiren temel unsurlar olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın özgün katkısı, afet sonrası mekânsal düzenlemelerde toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı peyzaj tasarımının önemini vurgulaması, toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı peyzaj-planlama tasarımı için kavramsal ilişkiler ağını ortaya koyması ve konteyner kentler üzerinden somut bir model önerisi geliştirmesidir. Sonuç olarak, afet sonrası kadınların mekânsal deneyimlerinin dikkate alınması; güvenlik, erişilebilirlik ve özel ihtiyaçlara duyarlı mekânsal çözümler geliştirilmesiyle daha kapsayıcı ve sürdürülebilir kentlerin inşa edilmesine katkı sağlayacaktır. Çalışma, Peyzaj Mimarlığının afet sonrası toplumsal cinsiyet odaklı tasarım süreçlerinde üstlenebileceği özgün rolü ortaya koymaktadır.