Bartın İl Halk Kütüphanesindeki Okul Öncesi Dönem Çocuk Kitaplarının Dış Yapı Ölçütleri: Yazım, Dil, Biçim ve İçerik Özelliklerine Göre Değerlendirilmesi

Abstract

İlkokula başlamamış, okuma yazma bilmeyen okul öncesi dönem çocukları, halkkütüphanelerinin en stratejik kullanıcılarıdır. Çünkü bugünün kitap ve kütüphanesevgisi kazanmış okul öncesi dönem çocukları, muhtemelen geleceğin de okumave kütüphane kullanma alışkanlığı kazanmış, yaşam boyu öğrenmeyibenimsemiş ve bilgi okuryazarı olan bireyleri olacaktır. Okul öncesi dönemçocukları, henüz okuma yazma becerileri kazanmadığından kitapların fizikselgörünümleri karar vermelerinde etkili olmaktadır. Bu çerçevedendeğerlendirildiğinde halk kütüphanelerinin derme geliştirme politikalarında okulöncesi dönem çocuk kitaplarının iç ve dış yapı yeterlilikleri konusunda çoközenli ve dikkatli hareket etmeleri beklenmektedir. Çalışmada, Bartın İl HalkKütüphanesi Çocuk Bölümündeki okul öncesi dönem çocuk kitaplarının dış yapı(kitabın boyutu, sayfa sayısı, kâğıdın kalitesi, kapak ve cilt özellikleri, sayfadüzeni, resimler ve harf büyüklükleri vb.) özelliklerine yönelik bir incelemeyapılmıştır. Çocukların kitaplarla arasındaki iletişim bağlarının güçlenmesi içinokul öncesi dönem kitaplarının görsel ve içerik özelliklerinin çocuklarınbeğenisini kazanacak ve ilgilerini çekecek yeterlilikte olması dikkat edilmesigereken önemli bir konudur. Literatürde içyapı ve dış yapı özellikleri olaraktanımlanan bu niteliklerin yeterlilikleri çocukların kitap sevgisi ve okumaalışkanlığı kazanma süreçlerinde önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.Bir kitabın tema ve konusu, planı, kahramanları, dil ve anlatımı kitabın içyapıözelliklerini oluştururken; kitabın boyutu, kâğıdın kalitesi, kapak ve cilt, sayfasayısı ve düzeni, resimler, harfler ise dış yapı özelliklerini oluşturmaktadır. Buçalışmada alınan örneklem üzerinden verilerin elde edilmesiyle okul öncesikitapların dış yapı özellikleri konusunda bir değerlendirme yapılmıştır.Araştırmanın evrenini oluşturan Bartın İl Halk Kütüphanesinde toplam 18.475çocuk kitabından 2995 adet okul öncesi dönem çocuk kitabı örneklem olarakincelenmiştir. Araştırmada nicel araştırma modellerinden betimsel analizyönteminden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafındanoluşturulan Kitap Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Araştırmada okulöncesi çocuk kitaplarının %33,85’inin kare veya dikdörtgen biçimli, %85,8’iokuması kolay ve 30 sayfadan az olduğu belirlenmiştir. Kitapların %85,14’ürenkli resimli, %74,6’sı kuşe kâğıt, %25,4’ü ise mat kâğıt özelliğine sahiptir.Kitapların %87,55’i karton kapaklı, %11,95’i bez ciltli ve sayfaları da %96,83’üresimli metinli, %1,71’i şekilli-çizimli, %0,23’ü düz metin-sütunludur.Kitapların %1,63’ünde 5 yaş ve üzeri, %0,47’sinde 3 yaş ve üzeri, %0,47’sinde4 yaş ve üzeri, %0,10’nunda 2 yaş ve üzeri olduğunu belirtilen yaş grubunailişkin ibare vardır. Kütüphanenin çocuk koleksiyonu, %37,13’ü çeviri,%12,32’si anonim, %50,55’i ise yerli yazarların kitaplarından oluşur. Çocukkitaplarının %4,51’i davranış, değerler ve karakter eğitimi, %1,94’ü dünyaklasikleri, %1,10’nu TÜBİTAK popüler bilim çocuk vb. serilerden oluşmaktadır. Ayrıca kitapların %7,78’inin el yazılı, %1,07’sinin basılı metin yanında CD,DVD ve video destekli, %0,47’sininçantalı eğitim setli ve %0,87’si çizim ve boyama özellikli olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın özellikleTürkiye’de halk kütüphanelerinin okul öncesi dönem kitaplarının seçimine yönelik derme geliştirme süreçlerinekatkı sağlayacağı düşünülmektedir.