Lysimakhos ve Belevi: arkeolojinin bitmeyen mücadelesi ve etkileşime dair bazı düşünceler

Abstract

Bilindiği gibi ünlü Ephesos antik kenti, Messogis (Aydın) Dağları’nın kuzey yamaçlarında inşa edilen görkemli bir anıt mezara (mousoleium-mausoleion) ev sahipliği yapar. Yerleşimden yaklaşık 14 km. kuzeydoğuda, Belevi Köyü yakınlarında bulunan bu ünlü yapı arkeoloji dünyasına kazandırıldığı 20. yüzyılın başlarından itibaren bilim insanlarının, özellikle Klasik Arkeoloji dünyasının ilgisini çekmektedir. Bu çalışmamızda söz konusu antik yapıya değinilmekte ve Anadolu ölü gömme geleneklerinin en güzel referanslarından birisini oluşturan anıtın, Geç Klasik’ten Hellenistik Döneme geçiş sürecinde Makedon hanedanlarının mücadelesine konu olan bu coğrafyadaki önemi ve anlamı değerlendirilmeye çalışılmaktadır. Mimari, buluntu envanteri, arkeolojik kronoloji, literatür bağlamında uzun yıllardır yapılan nitelikli araştırmaların konusunu oluşturan mausoleionun, Hellenistik Dönem olası sahibi ya da kimin için yaptırılmış olabileceği ünlü Diadokh Lysimakhos’un kariyerinde ele alınmaya çalışılmakta ve doğu etkisine dair Persli-Paphlagonialı Kraliçe Amastris figürünün rolü değerlendirilmektedir

As it is known, the ancient city of Ephesus is home to a magnificent mausoleum (mousoleium-maoussoleion), built on the northern slopes of the Messogis (Aydın) Mountains. This famous building which located about 14 km northeast of the settlement, near the village of Belevi, has attracted the attention of scientists, especially the Classical Archeology world since the beginning of the 20th century when it was introduced to the archeology world. In this study the monument, which is one of the most beautiful references of the Anatolian burial customs, is tried to be evaluated and mentioned in terms of its importance and meaning in this geography which is the subject of the struggle of Macedonian dynasties during the transition period from Late Classical to Hellenistic Period. Of the ancient structure that constitutes the subject of long-term qualified researches by means of it’s architecture, inventory, archeological chronology and in the context of literature, it’s possible owner in the Hellenistic Period or for whom it was built is tried to be considered in the career of the famous Diadokh Lysimakhos and the role of Perisan-Paphlagonian Queen Amastris figure on the eastern influence is to be evaluated.