Bilişsel esneklik, gelişmeleri kaçırma korkusu ve beğenilme arzusunun kompulsif çevrimiçi satın alma davranışına etkisi

Abstract

Bu araştırmanın amacı bilişsel esneklik, gelişmeleri kaçırma korkusu ve beğenilme arzusunun kompulsif çevrimiçi satın alma davranışı üzerindeki yordayıcı etkisini belirlemektir. Ayrıca katılımcıların demografik özelliklerinin, kompulsif çevrimiçi satın alma davranışı üzerinde anlamlı farklılık yaratıp yaratmadığını incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada Kompulsif Çevrimiçi Satın Alma Ölçeği, Bilişsel Esneklik Envanteri, Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği ve Beğenilme Arzusu Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Katılımcılar çevrimiçi satın alma davranışı gerçekleştirmiş olan ve 18-55 yaş aralığında bulunan 359 yetişkin bireyden oluşmaktadır. Verilerin analizi aşamasında betimsel istatistikler, Bağımsız Örneklemler T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson Korelasyon Analizi ve Çoklu Regresyon Analizi kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre kompulsif çevrimiçi satın alma davranışı cinsiyet, yaş, medeni durum, günlük internet kullanım süresi, alışveriş sitelerinde bir günde geçirilen süre, alışveriş sitelerini ziyaret etme değişkenleri açısından anlamlı farklılık göstermektedir. Eğitim seviyesi, gelir düzeyi ve çalışma durumu değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermemektedir. Bilişsel esneklik, gelişmeleri kaçırma korkusu ve beğenilme arzusu kompulsif çevrimiçi satın alma düzeyini anlamlı şekilde yordamakta ve kompulsif çevrimiçi satın alma davranışının %30’unu açıklamaktadır. Bilişsel esneklik, gelişmeleri kaçırma korkusu ve beğenilme arzusunun kompulsif çevrimiçi satın alma davranışı üzerindeki yordayıcı etkisi ve kompulsif çevrimiçi satın alma davranışının demografik değişkenler açısından anlamlı farklılık gösterip göstermediğine ilişkin bulgular alan yazında yer alan ilişkili araştırma sonuçları çerçevesinde tartışılmıştır. Son bölümde araştırma sonuçları ve öneriler sunulmuştur.This study aims to determine the predictive effect of cognitive flexibility, fear of missing out (FoMO), and the desire to be liked on compulsive online buying behavior. Additionally, it aims to examine whether the participants' demographic characteristics lead to significant differences in compulsive online buying behavior. The study employed a correlational survey model, a quantitative research method. The sample consisted of 359 adults aged 18-55 who engage in online shopping. The Compulsive Online Buying Scale, Cognitive Flexibility Inventory, Fear of Missing Out Scale, and Desire for Approval Scale were used to collect the data. Data were analyzed using descriptive statistics, Independent Samples T-Test, One-Way ANOVA, Pearson Correlation, and Multiple Regression analysis. The findings indicated that compulsive online buying behavior differed significantly based on gender, age, marital status, daily internet usage, time spent on shopping sites, and frequency of visiting shopping sites. However, no significant differences were found in terms of education level, income level, or employment status. Cognitive flexibility, fear of missing out, and the desire for approval were found to significantly predict compulsive online buying levels, accounting for 30% of the variance in the behavior. These findings are discussed within the framework of the relevant literature, followed by the presentation of results and recommendations.