Necep Oglan Destanı’ndaki İkilemeler Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Destanlar, bir toplumun sözlü ve yazılı edebiyatının en önemli türlerinden biridir. Toplumu bir arada tutan, kolektif hafızanın sürdürülebilirliğini sağlayan destanlar, geçmişten günümüze ve geleceğe aktarılan kültürel miras unsurlarıdır. Bu aktarımın temelinde destanların ahenkli ve ritmik yapısı yer alır; bu yapının oluşmasında ise ikilemeler önemli rol oynar. İkileme, birlikte tek bir anlam oluşturan iki ayrı dil biriminin birleşimi olarak tanımlanabilir. Literatürde ikilemeler genellikle biçim, anlam ve söz varlığı ölçütlerine göre sınıflandırılmaktadır. Türk dillerinde ikilemeler anlatıma ahenk kazandırma, anlamı pekiştirme ve üslubu güçlendirme işlevleriyle öne çıkar. Bu çalışma, Türkmenistan sahası halk edebiyatının önemli örneklerinden biri olan “Necep Oglan Destanı”nda yer alan ikilemeleri köken ve anlam bakımdan incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada destan metni taranarak tespit edilen ikilemeler köken ve anlam ölçütlerine göre sınıflandırılmıştır. Bulgular, destanda ikilemelerin büyük ölçüde isim temelli olduğunu, bunun yanı sıra fiil temelli ikilemelerde zaman ve süreklilik bildiren yapıların ön planda bulunduğunu ve Arapça–Farsça kökenli bazı ikilemelerin dildeki tarihsel katmanlaşmayı yansıttığını göstermektedir. Bu sonuçlar, destan dilinde ikilemelerin işlevsel çeşitliliğini ortaya koymaktadır.

Epic poems are one of the most important genres of a society’s oral and written literature. Epic poems, which hold a society together and ensure the sustainability of collective memory, are elements of cultural heritage passed down from the past to the present and into the future. At the heart of this transmission lies the harmonious and rhythmic structure of epic poems; antithesis plays an important role in the formation of this structure. A reduplication can be defined as the combination of two separate linguistic units that together form a single meaning. In the literature, reduplications are generally classified according to criteria of form, meaning, and lexical existence. In Turkic languages, reduplications stand out for their functions of adding harmony to the narrative, reinforcing meaning, and strengthening style. This study aims to examine the antonyms found in the “Necep Oglan Epic”, one of the important examples of folk literature in Turkmenistan, in terms of their root and meaning. In this study, the antonyms identified by scanning the epic text were classified according to root and meaning criteria. The findings show that the antonyms in the epic are largely noun-based, while verb-based antonyms predominantly feature structures indicating time and continuity, and that some Arabic-Persian-derived antonyms reflect the historical stratification of the language. These results reveal the functional diversity of antonyms in the language of the epic.