TABERÎ VE MÂTÜRÎDÎ’DEN HAREKETLE FARKLI BİR TASNİF DENEMESİ: EHL-İ HADÎS - EHL-İ RE’Y TEFSİRLERİ

Abstract

Bu çalışma tefsir külliyatının dirayet ve rivayet şeklindeki ikili tasnifine farklı birbaşlık sunma girişimidir. Zira mezkûr tasnif, tefsir araştırmacıları tarafından kusurlu bulunmuş, ne var ki çoğunlukla, problemi giderecek farklı bir öneri de sunulmamıştır. Tedvin dönemi sünni tefsir ile sınırlı olmak kaydıyla bizim teklifimiztefsirlerin Ehl-i Hadîs ve Ehl-i Re’y bağlamında ele alınmasıdır. Her ne kadar sözkonusu düşünce ekolleri fıkhi saha merkezinde değerlendirilseler de bu ekollerinönde gelen âlimleri kelam, hadis ve tefsir sahalarında söz sahibidirler. Şu halde Ehl-iHadîs ile Ehl-i Re’y ekollerinin temel prensiplerinin bahsi geçen ilmi disiplinleri dolayısıyla tefsir disiplinini etkilediği şeklinde bir hipotez öne sürülebilir. Bu hipotezidelillendirmek için çalışmamızda öncelikle mezkûr ekollerin temel prensiplerineyer verilmiştir. Ardından tedvin döneminin iki önemli müfessiri Taberî (ö. 310/923)ile Mâtürîdî’nin (ö. 333/944), tefsirlerini zikri geçen ekollerin prensipleri doğrultusunda inşa ettiklerine yönelik veriler sunulmuştur. Netice itibariyle onların, mezkûrekollerin etkisinde kalmak suretiyle eserlerini inşa ettikleri, böylesi bir durumun dasünni tefsirlerin Ehl-i Hadîs ve Ehl-i Re’y şeklinde ikili bir tasnif altında değerlendirilmelerinin mümkün olabileceği sonucuna varılmıştır.