Theodor Makridi Bey ve Tu?mu?lu?s Kazıları

Abstract

Theodor Makridi Bey, 1892 ile 1930 yılları arasında yaklaşık kırk yıllık aktif kariyeri boyunca gerek Osmanlı İmparatorluğu ve gerekse Tu?rkiye Cumhuriyeti mu?zecilik ve arkeoloji bilimlerine bu?yu?k katkılarda bulunan öncu? isimlerden birisidir. Batıda Yunanistan ve Makedonia’dan, gu?neydoğuda Suriye ve Lu?bnan’ın (Atina, Thasos Adası, Langaza, Rakka, Baalbek, Saida-Sidon, Sur-Tyre, Palmyra) yanı sıra Batı, Kuzeybatı, Kuzey ve Orta Anadolu’nun (Ephesos, Notion, Seddu?lbahir, Kyzikos, Dakyleion, Akalan; Boğazköy, Alaca Höyu?k, Ankyra) engin coğrafyası içerisinde, Mu?ze-i Hu?mayun’a ve ardından İstanbul Arkeoloji Mu?zelerine bağlı olarak Osman Hamdi ve Halil Edhem Beyler’in verdiği görevleri başarıyla yerine getirmiş, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemleri Anadolu arkeolojisinin en aktif isimlerinden biri olarak karşımıza çıkmıştır. Onun kariyeri içerisinde gerçekleştirdiği tu?mu?lu?s kazıları, Anadolu arkeolojisi ve antik ölu? gömme gelenekleriyle ilişkili olarak tanımlayabileceğimiz tu?mu?lu?s arkeolojisi bağlamında ayrıca önem arz etmektedir. Zira Makridi’nin bu faaliyetleri öncu? araştırmaları meydana getirmelerinin yanı sıra sonuçları bakımından da ilgi çekici ve bilimsel anlamda etkilileri olan araştırmalardır. Bu bakımdan Theodor Makridi’nin tu?mu?lu?s kazıları, onun Hitit çivi yazılı tabletlerinin bulunduğu geniş bir arşivi ortaya çıkararak u?nlendiği Hattuşa-Boğazköy kazıları kadar önemli araştırmaları meydana getirmektedir. Çalışmada Theodor Makridi’nin iyi bilinen mu?zecilik ve arkeoloji kariyeri içerisinde gerçekleştirdiği tu?mu?lu?s kazıları irdelenmekte ve 29 Ekim 1923 itibariyle Gazi Mustafa Kemal Atatu?rk önderliğinde yeni açılımlara kucak açan arkeoloji biliminin Cumhuriyetimiz içerisindeki konumu ele alınmaktadır. Theodor Makrid’nin tu?mu?lu?s kazılarının Mezek, Langaza, Seddu?lbahir ve Ankara olmak u?zere başlıca dört konumda gerçekleştirildiğini ve toplam altı kazı çalışmasının söz konusu olduğunu söyleyebiliyoruz. Selanik yakınlarında Langaza Tu?mu?lu?su? kazıları, gerek anıtsal bir mezar binasını başarıyla ortaya çıkarışı ve gerekse bu kazının daha sonraki kariyeri u?zerindeki etkileri bakımından dikkatleri çekmektedir. Ancak Theodor Makridi’nin özellikle başkentimizdeki tu?mu?lu?s kazıları, antik Ankyra’nın, Gordion’un ardından en önemli Phryg yerleşimlerinden biri olduğunun anlaşılması bakımından oldukça önemlidir. Çu?nku?, Theodor Makridi’nin Ankara mezar tepelerinde gerçekleştirdiği bu araştırmalar, yerleşimde Phryg varlığının belgelenmesi bakımından öncu? ve ardıl bilimsel çalışmalarda oldukça etkili niteliğe sahiptir.