Mahkeme Bağlantılı Arabuluculuk Bağlamında Küçük Talepler Uyuşmazlıkları Çözümü

Abstract

Günümüzde bir çok ülke hukuk sisteminde mahkemelerin yoğun iş yükü, uzun dava süreleri ve dolayısıyla adalete erişimin gecikmesi ve yüksek dava masrafları gibi sebeplerle alternatif uyuşmazlık çözüm yolları yaygın olarak uygulama alanı bulmaktadır. Başta arabuluculuk olmak üzere mahkeme sürecinden bağımsız olarak yürütülen bu çözüm yollarına toplumun beklenen oranda teveccüh göstermemesi veya başvurulduğunda da mahkemelerin iş yükünü önemli ölçüde azaltacak oranda olumlu sonuç alınamaması sebebiyle farklı bir yöntem geliştirilmiş ve hakim ve mahkeme tarafından yönlendirme yapılan, davanın açılması sırasında veya yargılama evresinde mahkeme destekli olarak yürütülen mahkeme bağlantılı arabuluculuk sistemi geliştirilmiştir. Mahkeme bağlantılı arabuluculuğun çeşitlerinden biri de küçük talepler arabuluculuğudur. Temel olarak belirli bir meblağın altında kalan parasal uyuşmazlıklar ve basit nitelikteki uyuşmazlıkların çözümü için geliştirilen bu sistem Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere bir çok ülke hukuk sisteminde düzenleme altına alınmıştır. Bu çalışmada Amerika Birleşik Devletleri’ndeki düzenlemeler temel alınarak küçük talep uyuşmazlıklarının çözümüne münhasıran kurulan küçük talep mahkemeleri ve küçük talepler arabuluculuğu çözüm yolu incelenmiştir. Yeknesak olmayan bu sistemin uygulanma şekillerinden biri doğrundan küçük talep uyuşmazlıklarını çözmek üzere bir küçük talepler mahkemesi kurulması olup, bir diğer şekli de bir mahkemenin haftanın belirli günlerinde yalnızca bu nev’iden uyuşmazlıkları çözmek üzere görevlendirilmesidir. Ancak bu halde de öncelikli olarak uygulanan, tarafların dava evresinden önce küçük talepler arabuluculuğuna yönlendirilmesidir. Bir diğer yöntem ise küçük talepler mahkemesinin olmadığı bölgelerde tarafların hakim veya mahkeme personeli tarafından zorunlu veya gönüllü olarak küçük talepler arabuluculuğuna yönlendirilmesidir. Yapılan araştırmalarda yüksek uzlaşı rakamlarının elde edildiği ifade edilen bu sistemin Türk Hukukuna da uyarlanabilirliği mümkündür. Bu kapsamda küçük talep uyuşmazlıklarına ilişkin kavramsal bir tanım ve normatif bir düzenleme yapılarak basit nitelikteki iş ve davaların, parasal olarak belirli bir meblağın altında kalan uyuşmazlıkların Türk medeni yargılama hukuku sisteminde kurulabilecek küçük talepler mahkemelerinde ve küçük talepler arabuluculuğu yoluyla çözülmesi düzenleme altına alınabilir.