Endülüs'te hisbe ve muhtesib

Abstract

İslam’ın iyiliği emir, kötülükten Sakındırma ilkesi doğrultusunda genel ahlak ve kamu dıizenini ko- ruma faaliyeti olarak tanımlayabileceğimiz hisbe faaliyeti Endülüs’te fetihle birlikte başlamıştır. Teşkilatın, 1. Abdurrahmân tarafından atılan temelleri daha sonra sağlamlaştırılıp müstakil bir ya- pıya kavuşturutmuş, III. Abdurrahmân dÖneminde ise artan ihtiyaçları karşılamak amacıyla ikiye ayrılarak iki ayrı görevlinin sorumluluğuna verilmiştir. Teşkilatta muhtesib ve yardımcılarından başka çeşitli görevliler de yer alırdı. Teşkilatın sonımluları olan muhtesibler, asli görevleri olan de- netime ek olarak teftiş ve temsil gibi görevler de yapmaları yiizünden toplumda ayrıcalıklı bir ko- numa yükselmişlerdi. Teşkilatın başı olan ve fetilaten itibaren farklı unvanlar alan muhtesib, hii- kümdar tarafından kadı niteliğine sahip fakihler arasmdan atanırdı. Şehirdeki ekonomik, sosyal ve kültürel hayat gibi çok geniş bir alanı kontrol eden ve belli bir kalıba sığdırılması zor olan muh- tesibler ortaçağ İslam şehirlerinin en renkli şahsiyetleri olarak nitelenmişlerdir.