Kommagene Krallığında Mithra Kültü: Doğu-Batı Kültürel Sentezi ve Siyasi-Diplomatik İşlevi

Abstract

Bu çalışma, Kommagene Krallığı’nda Mithra kültünün dinî ve siyasi yapıya etkisini incelemektedir. Doğu ile Batı medeniyetlerinin kesişim noktasında yer alan Kommagene Krallığı, birden çok inanç sistemini harmanlayarak özgün bir dinî kimlik oluşturmuştur. Bu sentezin önemli unsurlarından biri olan Mithra kültü, I. Antiochos’un ilahi meşruiyet arayışıyla bütünleşmiş ve özellikle Nemrut Dağı, Arsameia ve Doliche gibi kutsal alanlarda vücut bulmuştur. Güneş, adalet ve göksel otoriteyi simgeleyen Mithra figürü, kraliyet ideolojisinin temel dayanaklarından biri hâline gelmiştir. Arsameia’daki yer altı tüneli gibi ritüel alanlar, bu inancın gizemci yönünü ortaya koyarken, Karadeniz Bölgesi’ndeki benzer yapılar da Mithra kültünün Anadolu genelindeki yayılımını göstermektedir. Pontus Kralı VI. Mithridates’in etkisiyle bölgeye yayılan bu inanç sistemi, Roma döneminde, Roma egemenliği altında bulunan dünyanın bir çok noktasında kendini göstermiştir. Anadoluda da Doliche gibi merkezlerde varlığını sürdürmüştür. Çalışma, Mithras kültünün Kommagene’de nasıl bir meşruiyet aracı olarak kullanıldığını ve bu inanç yapısının hem yerel hem de imparatorluk düzeyinde nasıl bir dinî geçiş noktası işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır.