Din İşleri Yüksek Kurulu’nun Kadınların Özel Halleri ile İlgili Verdiği Fetvaların Fıkıh ve Değişim Olgusu Bağlamında Değerlendirilmesi (1995–2024 Yılları)

Abstract

Bu çalışma, Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesindeki Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 1995–2024 yılları arasında, kadınların ibadet hayatını etkileyen özel hâllere (hayız, nifas, istihâze, iyâs vb.) dair verdiği fetvaları konu edinmektedir. Çalışma, fıkhî normların tarihsel bağlamda nasıl yorumlandığını ve dinî hükümlerin toplumsal değişim karşısında nasıl dönüşüme uğradığını teorik düzlemde tartışmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Kurul’un delil kullanımı, mezhep tercihi ve metodolojik yaklaşımı analiz edilmiştir. Araştırma, nitel içerik analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve 1995–2024 yılları arasında yayımlanan resmi fetva, mütalaa ve kurul kararları tematik olarak kodlanmıştır. Veriler, Kurul’un dijital arşivi ve basılı kaynakları ile Kurul kararı ile basılmış ilmihal kitapları esas alınarak toplanmıştır. Kurul’un yaklaşımı, klasik mezheplerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın sınırlılığı, yalnızca erişilebilen belgelerle yetinilmiş ve kurul içi müzakerelere ulaşılamamış olmasıdır. Bu çalışma, DİYK fetvalarında tıbbî veriler ve bireysel farklılıkların giderek daha belirleyici olduğunu göstermektedir.