Hüseyin Âlî Efendi ve Riyâzü’t-terâcim adlı biyografik eseri

Abstract

17. yüzyıl şair, münşi ve müverrihlerinden Edirneli Hüseyin Âlî Efendi (ö. 1058/1648); edebiyat, tarih ve İslamî ilimler alanında eserler vermiş çok yönlü bir âlimdir. Riyâzü’t-terâcim, şairin biyografi alanında kaleme aldığı mensur bir eserdir. Eser, 13. yüzyılda yaşamış meşhur biyografi yazarı İbn-i Hallikân (ö. 681/1282) örnek alınarak huruf-ı heca tertibine göre kaleme alınmış ve 1041/1631-1632’de tamamlanmıştır. Biyografilerden oluşan ana bölümden başka bir önsöz ve fihristin bulunduğu eserde üç yüzü aşkın âlim, şair ve ünlünün biyografisine yer verilmiştir. Riyâzü’t-terâcim; çoğu tefsir, hadis, fıkıh gibi temel İslam bilimleri ile Arap dili ve edebiyatı alanında eser vermiş çok sayıda şahsiyetin biyografisine yer vermesi açısından önemli bir eserdir. Önde gelen tabakât ve ensâb yazarlarından faydalanılarak ortaya konulan eserde İslam tarihinin önemli şahsiyetlerinin belli başlı özellikleri, eserleri, menkıbeleri, ölüm yeri ve tarihi ile varsa şiirlerinden örneklere yer verilmiştir. Bu makalede, Riyâzü’t-terâcim tanıtılarak eserin klasik Türk edebiyatındaki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur.

Hüseyin Ali Efendi from Edirne (d. 1058/1648) who was one of the 17th century poets, writers and historians is a sophisticated scholar who has produced works in literature, history and Islamic sciences. Riyazü’t-teracim is a prose written by the poet in the field of biography. The work was written in alphabetical system like Ibn Hallikan (d. 681/1282) who was a famous biographer lived in the 13th century and it was completed in 1041/1631-1632. More than three hundred scholars, poets and famous people are included in the work in which there are preface and index other than the main section consists of biographies. Riyazü’t-teracim is an important work since it includes a large number of personalities’ biographies most of them have given work in basic Islamic sciences such as commentary, hadith, fiqh and Arabic language and literature. The main features, works, legends, place and the date of death and poems, if any, of the important personalities of Islamic history are included in the work which was written by using leading tabaqat and ensab writers’ works. In this article, Riyazü’t-teracim is introduced and its place and importance in classical Turkish literature is discoursed.