Altun Yaruk'ta “Kö?ül” Kelimesiyle Kurulmuş Deyimler

Abstract

Öz Uygurlar dönemine ait olan Altun Yaruk, Uygurcaya çevrilen en hacimli sudur olarak nitelendirilir ve Budist Uygur metinlerinin de en önemlilerindendir. Beş Balıklı Şıngku Seli Tutu? tarafından Çinceden Uygurcaya çevrilmiştir. Eser Uygur dönemi metinlerinin genelinde olduğu gibi dini niteliklidir. Göktürklerden sonra Uygurların sosyal ve kültürel olarak farklı bir hayatla karşılaşmaları sebebiyle ortaya koydukları eserler de önem arz etmektedir. Uygurlar çeşitli alfabeler kullanarak zengin bir edebi birikim elde etmişlerdir. Bu zengin edebi birikim içerisinde deyimler de önemli yer tutmaktadır. Deyimler; anlatıma canlılık, akıcılık katan, çoğu kez gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam barındıran, kalıplaşmış sayılan ve daha çok dildeki temel kavramlar üzerine kurulan söz topluluklarıdır. Eski Türkçede kö?ül “gönül” sözcüğünün çok geniş kullanım alanına sahip olması ve geçmişten günümüze varlığını sürdürmesi sebebiyle bu sözcükle pek çok deyim kurulmuştur. Bu çalışmada kö?ül “gönül” kelimesi ele alınarak Altun Yaruk'ta “kö?ül” kelimesiyle kurulmuş olan deyimler incelenecektir. Anahtar Sözcükler: Eski Türkçe; Uygurlar; Altun Yaruk; deyim; kö?ül. Abstract Altun Yaruk, which belongs to the Uyghur period, is described as the most voluminous s?tra translated into Uyghur and is one of the most sicnificant Buddhist Uyghur texts. The work was translated from Chinese to Uyghur by Shingku Seli Tutun from Beshbaliq. The work has a religious character, as in most of the texts of the Uyghur period. The works produced by the Uyghurs are also significant because they encountered a different social and cultural life after the Göktürks. The Uyghurs have obtained a rich literary accumulation by using various alphabets. Idioms are also of great importance in this rich literary accumulation. Idioms are groups of words that add vitality and fluency to the expression, often differing from their real meaning and gaining a figurative meaning, are considered stereotypes and are usually based on the basic concepts in the language. Many idioms have been established with the word kö?ül, meaning heart in Old Turkish, since it has a wide usage area and has survived from the past to the present. In this study, the idioms established with the word kö?ül in Altun Yaruk will be examined by considering that word kö?ül. Keywords: Old Turkish; Uyghurs; Altun Yaruk; idiom; kö?ül.