Total diz protezi ameliyatı olan hastalarda progresif gevşeme egzersizlerinin ameliyat sonrası ağrı şiddeti, uyku kalitesi ve iyileşmeye etkisi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, total diz protezi uygulanan hastalarda progresif gevşeme egzersizlerinin ameliyat sonrası ağrı şiddeti, uyku kalitesi ve iyileşmeye etkisini incelemektir. Randomize kontrollü deneysel araştırma, Zonguldak ilindeki bir devlet hastanesinde total diz protezi ameliyatı uygulanan 96 hasta ile gerçekleştirildi. Hastalar blok randomizasyon ile her bir grupta 48 hasta olacak şekilde müdahale ve kontrol grubuna ayrıldı. Veriler Hasta Bilgi Formu, Sayısal Derecelendirme Ölçeği (SDÖ), Richard Campbell Uyku Anketi (RCUA), Ameliyat Sonrasi İyileşme İndeksi (ASİİ), akıllı mobil aygıt ve uyku ölçer akıllı bileklik kullanılarak 1 Eylül 2023 - 1 Ağustos 2024 tarihleri arasında toplandı. Müdahale grubunda ameliyattan bir gün önce hastalar hakkında bilgiler kayıt edildi ve Sayısal Derecelendirme Ölçeği ağrı değerlendirilmesi yapıldı. Hastalar sessiz bir odaya alınarak progresif gevşeme egzersizi öğretildi. 30 dakikalık sözlü yönerge eşliğinde hastaların gevşeme egzersizini yapmaları sağlandı. Progresif gevşeme egzersizi içeriğinin yazılı yönergesi hastaya verildi. Egzersizden 30 dk sonra tekrar SDÖ ile ağrı düzeyi değerlendirildi. Ardından uyku takip özelliği de olan akıllı bileklikler hastalara takılarak bu bilekliklerin çalışma süresince kollarından çıkarılmaması sağlandı. Ameliyat günü cerrahi girişimden önce akıllı bileklikteki verilerden hastaların uyku süresi kaydedildi. Sonrasında hastaların uyku kalitesi değerlendirildi. Ameliyat sonrası 6. saatte hastaların ağrı düzeyi değerlendirildi, analjezik kullanımından 2 saat sonra olmak koşuluyla progresif gevşeme egzersizi 4 saat arayla 2 kez tekrar yaptırıldı. Egzersizden 30 dk sonra ağrı değerlendirildi. Ameliyat sonrası 1. gün sabahı, hastanın toplam uyku süresi, uyku kalitesi ve iyileşme indeksi değerlendirildi. Hastaların progresif gevşeme egzersizlerini günde 2 kez yapması sağlandı. Egzersiz sonrası hastaların ağrı düzeyleri değerlendirildi. Ameliyat sonrası birinci günde gerçekleştirilen tüm uygulamalar ameliyat sonrası ikinci, üçüncü ve dördüncü günde de tamamlandı. Kontrol grubunda ise veriler aynı zaman dilimlerinde progresif gevşeme egzersizi uygulatılmadan veri toplama araçları ile toplandı. Araştırmada elde edilen veriler; ortalama, standart sapma, yüzde ve frekans dağılımı, Bağımsız Gruplar t-Testi ve Ki-Kare (?²) Testi, tekrarlayan ölçümlerde karışık ANOVA testi, General Linear Model analizi ile değerlendirildi. Anlamlı olan sonuçlar için müdahalenin etki büyüklüğü değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak kabul edildi. Araştırmada müdahale grubunda ağrı seviyelerinin zaman içinde daha hızlı ve belirgin şekilde azaldığı (F=14,11; p=0,000; ?²= 0,131), uyku kalitesinin zaman içinde kontrol grubuna kıyasla daha hızlı ve belirgin bir şekilde iyileştiği (F=14,22; p<0,001; ?²=0,131) tespit edildi. Müdahale grubunda ASİİ toplam skorlarının zamanla belirgin şekilde azaldığı, kontrol grubunda ise bu azalmanın anlamlı şekilde daha sınırlı olduğu saptandı (F=6,531; p=0,000; ?²=0,065). Her iki grupta da ASİİ skorlarının zaman geçtikçe anlamlı şekilde düştüğü saptandı (F=609,107; p=0,000; ?²=0,866). Araştırma, total diz protezi ameliyatı olan hastalarda uygulanan progresif gevşeme egzersizlerinin ameliyat sonrası dönemde hastaların ağrısını azalttığını, uyku kalitesini ve uykuda geçirilen sürelerini artırdığını, iyileşme sürecini olumlu etkilediğini gösterdi. Bu sonuçlar doğrultusunda progresif gevşeme egzersizleri hemşirelik bakım planlarında rutin bir şekilde uygulamaya geçmesi önerilebilir.

The aim of this study was to investigate the effects of progressive muscle relaxation exercises on postoperative pain intensity, sleep quality, and recovery in patients undergoing total knee arthroplasty. The randomized controlled experimental study was conducted with 96 patients who underwent total knee arthroplasty at a state hospital in Zonguldak, Türkiye. Patients were assigned to intervention and control groups using block randomization, with 48 patients in each group. Data were collected between September 1, 2023, and August 1, 2024, using the Patient Information Form, Numeric Rating Scale (NRS), Richard Campbell Sleep Questionnaire (RCSQ), Postoperative Recovery Index (PoRI), a smart mobile device, and a sleep-tracking smart wristband. In the intervention group, patients' baseline information and pain levels were recorded using the NRS one day before surgery. Patients were then taken to a quiet room and taught how to perform progressive muscle relaxation exercises. Patients completed a 30-minute session guided by verbal instructions, and a written instruction sheet was also provided. Pain levels were reassessed 30 minutes after the session using the NRS. A sleep-tracking smart wristband was then placed on each patient, with instructions not to remove it during the study period. Sleep duration before surgery was recorded from the wristbands, and sleep quality was assessed. Pain levels were evaluated again 6 hours after surgery. Progressive muscle relaxation exercises were repeated twice at 4-hour intervals, starting 2 hours after analgesic administration. Pain was reassessed 30 minutes after each exercise session. On the morning of the first postoperative day, total sleep duration, sleep quality, and recovery index scores were recorded. Patients in the intervention group were instructed to perform the exercises twice daily, and pain assessments were conducted after each session. All procedures performed on the first postoperative day were repeated on the second, third, and fourth days. In the control group, data were collected at the same time intervals using the same tools, but without the implementation of progressive relaxation exercises. The data were analyzed using descriptive statistics (mean, standard deviation, percentage, and frequency distribution), Independent Samples t-Test, Chi-square test (?²), repeated measures mixed ANOVA, and General Linear Model analysis. Effect sizes were calculated for significant results. The level of statistical significance was set at p < 0.05. The findings revealed that pain levels in the intervention group decreased more rapidly and significantly over time (F=14.11; p=0.000; ?²=0.131), and sleep quality improved more markedly compared to the control group (F=14.22; p<0.001; ?²=0.131). The total PoRI scores significantly decreased over time in the intervention group, whereas the reduction was less prominent in the control group (F=6.531; p=0.000; ?²=0.065). A significant decrease in PoRI scores over time was observed in both groups (F=609.107; p=0.000; ?²=0.866). The study concluded that progressive muscle relaxation exercises in patients undergoing total knee arthroplasty effectively reduced postoperative pain, improved sleep quality and sleep duration, and positively influenced recovery. Based on these results, it is recommended that progressive muscle relaxation exercises be routinely integrated into nursing care plans.