Şiir Erkök Yılmaz Tiyatrosu üzerine bir inceleme

Abstract

Tiyatro sahnelenmek için yazılan ve sahne, seyirci, oyuncu, metin gibi öğeleri bir araya getiren, kökeni antik çağlara dayanan çok eski bir sanattır. Tiyatro bilimciler, tiyatronun metinsiz de olabileceğini savunsalar da tiyatronun yazılı boyutu olan piyeslerin önemli olduğu da bir gerçektir. Tiyatroyla ilgili çalışmalarda daha çok sahne boyutuyla ilgilenildiği görülmektedir. Oysaki piyesler tiyatronun edebî boyutunu oluşturmaktadır. Daha ziyade hikâyeci kimliğiyle tanınan Şiir Erkök Yılmaz'ın (d. 1948) tek kitapta yayımladığı dört piyesi bulunmaktadır. Sıcak, gerçekçi ve ironik bir yapı benimseyen Erkök Yılmaz, eserlerinde insanı ve çevresini ele almaya çalışmıştır. Cumhuriyet dönemi hikâyecilerinden olan ve çağdaş tiyatromuza katkıda bulunan yazar, piyeslerinde toplumsal sorunların yanında bireysel temaları işlemesiyle de dikkat çekmektedir. Piyeslerinde diyaloglardaki ustalık, sahne planlarının güçlü oluşu, kişilerin duygu ve davranışlarının sağlıklı bir şekilde aktarımı ile ortaya başarılı piyesler çıkarmıştır. Şahıslarını kişiliklerine ve konularına uygun bir şekilde karakterize ettiği görülmektedir. Kitabı oluşturan dört piyesten ilki olan Bir Darbe Masalı piyesinde darbeci Paşa'nın gönlünü bir kıza kaptırması, darbeden vazgeçmesi anlatılmıştır. Askerî darbe süreci bir güldürü örgüsü içinde sahnelenmiştir. İkinci piyesi Antika Bir Oyun piyesinde emekli olan bir üniversite hocasının kendisini açık artırmayla satışa çıkarması işlenmiştir. Bu açık artırmada yaşananlar ve hocanın herkese ders vermesi trajikomik şekilde sahnelenmiştir. Komşuculuk'ta hazır yiyiciler ile emeğiyle geçinenlerin günlük hayattaki konumları komşuculuk ilişkileri çevresinde ele alınmıştır. Hayat Öpücüğü'nde ise misafirliğe gidilmesi ve bu misafirliğin özellikle gençler için dönüm noktası olması söz konusudur. Şiir Erkök Yılmaz, Türk edebiyatında hikâyeleriyle ön planda olmasına rağmen ne hikâyeleri ne de piyesleri üzerine bir akademik çalışma yapılmıştır. Bu konuda ilk olan tez çalışmamız "Giriş", "Şiir Erkök Yılmaz Tiyatrosunun Kaynakları" ve "Şiir Erkök Yılmaz'ın Piyeslerinin İncelemesi" şeklinde üç bölümden oluşacaktır. Tezimizin esas kısmı olan üçüncü bölümde yazarın dört piyesi "kurgu", "temalar", "bakış açısı ve anlatıcı", "şahıs kadrosu", "mekân", "zaman" ve "anlatım teknikleri" olmak üzere yedi alt başlık altında ele alınacaktır.Theateris an ancient art that is written to be performed and brings together elements such as stage, audience, actors and text. Although theatre scholars argue that theatre can exist without text, it is a fact that plays, which are the written dimension of theatre, are important. It is seen that studies on theater are mostly concerned with the stage dimension. However, plays constitute the literary dimension of theater. Şiir Erkök Yılmaz (b. 1948), better known as a storyteller, has four plays published in a single book. Adopting a warm, realistic and ironic structure, Erkök Yılmaz tried to deal with the human and his environment in his works. The author, who is one of the storytellers of the Republican period and contributed to our contemporary theater, in his plays, individual characteristics as well as social problems draw attention. In his plays, he succeeded in creating meaningful plays with the mastery of dialogues, stage plans, and the success in conveying the emotions and behaviors of people. It is seen that he characterizes his subjects in accordance with their personalities and subjects. In the first of the four plays that make up the book, Bir Darbe Masalı (A Coup Tale), the putschist Pasha's falling in love with a girl, his renunciation of the coup and the military coup process are staged in a comedic weave. In the second play, Antika Bir Oyun (An Antique Play), a retired university lecturer auctioning himself, what happens at the auction and the lecturer's lesson to everyone are staged in a tragicomic way. In Komşuculuk (Neighborliness), the positions of ready-to-eat eaters and those who live off their labor in daily life are discussed in the context of neighborly relations. In Hayat Öpücüğü (The Kiss of Life), a visit to a guest house and the turning point of this visit, especially for young people, is the subject. Although Şiir Erkök Yılmaz is at the forefront with her stories in Turkish literature, neither her stories nor her plays have been studied academically. Our thesis, which is the first on this subject, will consist of three parts: "İntroduction", "Sources of Şiir Erkök Yılmaz Theater" and "Analysis of Şiir Erkök Yılmaz's Plays". In the third part, which is the main part of our thesis, the author's four plays will be discussed under seven subheadings: "fiction", "themes", "point of view and narrator", "cast of characters", "space", "time" and "narrative techniques".