Bartın Kazasında Gayrimüslim Nüfusun Gelişimi (1831-1923)

Abstract

19. yüzyıl gerek dünyada gerek Osmanlı Devleti’nde nüfus hareketliliğinin en yoğun yaşandığı dönemdir. Siyasi ve iktisadi bunalımlar nedeniyle yaşanan göçler ve yer değiştirmeler, nüfus sayılarının tespitini daha önemli kılmıştır. Osmanlı Devleti’nin ilk dönemlerinden itibaren vergi mükellefi olan ve askerlik çağına gelen tebaanın tespiti amacıyla nüfus kayıtları tutulmuştur. Bu bakımdan reaya, cizye defterleri ile vilayet salnameleri ve Osmanlı Devleti’nin nüfusunun tespitine yönelik tuttuğu diğer kayıtlar kent tarihi çalışmalarında şehirlerdeki gayrimüslim nüfus yapısını anlamak için önemli bilgiler sunmaktadır. Bu çalışmada 19. yüzyılın ilk yarısından 1923 yılında Cumhuriyet’in ilanına kadar olan süreçte Kastamonu vilayeti Bolu sancağına bağlı Bartın kazasında yaşayan gayrimüslimlerin nüfus sayısı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Müslüman ve gayrimüslimlerin bir arada yaşadığı tipik bir Anadolu şehri olan Bartın’ın ilk olarak 1831-1847 yılları arasındaki gayrimüslim nüfus sayısı reaya ve cizye defterleri kullanılarak ayrıntılı bir şekilde ele alınırken, ardından 1867 yılında kaza statüsü kazandıktan sonra şehirdeki gayrimüslim sayısı da vilayet salnameleri, devlet arşivinde yer alan özel nüfus sayım belgeleri ile yabancıların tuttuğu kayıtlarla desteklenerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylece çalışmada Bartın’daki gayrimüslim nüfusun yaklaşık bir asra yakın seyri bir bütün olarak inceleme altına alınmıştır.