Bartın şehir tarihi üzerine araştırmalar

Abstract

Bir tarihçinin üzerinde çalıştığı ve uzmanlaştığı temalar dışında; özellikle yaşadığı coğrafyanın tarihine ilgi duyması tarihçilik adına önemli bir kazanımdır. Yerel tarih olarak da ifade edilen bölgesel tarih çalışmaları, araştırmacıya yeni bakış açıları, yeni olgular, yeni metotlar, yeni fikirler ve yeni kabiliyetler kazandırabilir. Tarihçi, yerel tarih araştırmaları ortaya koyarak dar bir muhite sıkışmış olan metodolojisinin sınırlarını hayal edemeyeceği ölçüde genişletebilir. Bu da çok daha genel konuların incelenmesi aşamasında, fevkalade önemli kabiliyetler sağlamaktadır. Bu sahada atılan her adım tarihçinin hem bakış açısını genişletmekte hem de alt yapısını zenginleştirmektedir. Türkiye’de tarih metodolojisi alanında son derece mühim eserler ortaya koyan Salih Özbaran “Tarih, Tarihçi ve Toplum” adlı yapıtında yerel tarih konusunda şu çok değerli tespitte bulunmuştur: “… Bunu Türkiye için de ileri sürmek yanlış olmaz kanısındayım. Bir müze müdürünün, bir hafız-ı kütübün, bir emekli öğretmenin ya da doğup büyüdüğü yöreye hizmet göstergesi olarak işe koyulan bir amatörün uğraş alanı olmuştur bölgesel tarih” İlk baskısı 1997 yılında yapılan bu seçkin eserin üzerinden tam 23 yıl geçti. Verilen bu bilgiler, o dönem adına Türkiye’de yerel tarihçiliği durumunu tam anlamıyla tasvir etmekteydi. Fakat aradan geçen 23 yıllık süreç içerisinde Türkiye’de, bölgesel tarih konusunda hızlı olmamakla birlikte değişimler yaşandı. Yerel tarihçilik “müze müdürünün, hafız-ı kütübün, emekli işçinin ya da bir amatörün” elinden tamamen sökülüp alınamadı. Ancak günümüzde -çokça eleştirilmekle birlikteTürkiye’nin bütün vilayetlerine üniversite açılmasıyla birlikte şehirler ve bu şehirlerin mazilerinin gün yüzüne çıkarılması çalışmaları yeniden gündeme geldi. Üniversitelerin tarih, sanat tarihi, arkeoloji, edebiyat, peyzaj mimarlığı, şehir planlamacılığı ve çevre mühendisliği bölümleri başta olmak üzere ilgili bütün bölümleri, alanları kapsamında tozlu arşiv raflarını karıştırmaya ve çeşitli araştırmalar yapmaya başladılar. Gerçekleştirilen bu uzun ve meşakkatli araştırmalar sonucunda ortaya koyulan bilimsel incelemeler iki önemli gerçeği gün yüzüne çıkardı. Bunlardan ilki “müze müdürünün, hafız-ı kütübün, emekli işçinin ya da amatörlerin” ortaya koyduğu eserde yer alan bilgilerin hemen hemen hiçbir bilimsel değerinin bulunmamasıydı. İkinci önemli gerçek ise Salih Özbaran’ın da yıllar önce tespit ettiği üzere Türkiye’de yerel tarihçiliğin son derece ihmal edilmiş olmasıydı. Türkiye’de yıllarca göz ardı edilmiş olan bölgesel tarihçilik konusunda son yirmi yıl içerisinde bazı gelişmeler yaşandı. Yerel tarihçilik için fevkalade kıymete sahip eserler üretildi. Yakalanan bu ivmenin sürdürülmesi, Türk tarihçiliğinin bu çok eksik kalmış alanına katkılar sunmaya devam edecektir. Elinizde bulunan bu eser, temas edilen bu kaygı ve düşünceler çerçevesinde vücuda geldi. Bürokrasiden ayrılıp akademiye başladığımız 2013 yılından bu yana, bir taraftan Türkiye Cumhuriyeti Tarihi alanında araştırmalar ortaya koyarken, diğer taraftan da yaşadığımız Bartın coğrafyasının geçmişi hakkında olabildiğince titiz incelemeler üretmeye çalıştık. Nitekim 2015 yılında yayınladığımız “Kuruluşunun 50. Yıldönümünde Bartın Limanı Tarihi” adlı yapıtımız, entelektüel çevrelerce Bartın şehri tarihini akademik titizlikle ele alan ilk çalışmalardan biri olarak telakki edildi. Eser, bu alanda yapılan birçok araştırmaya ön ayak oldu. Bünyesinde barındırdığı sistematik ve bilimsel bilgiler, Almanya gibi yabancı ülkelerde bulunan Türk kökenli bilim adamlarının ilgisini çekti. 2015 yılında neşrettiğimiz bu kitap çalışması dışında bölgenin tarihsel birikimini aydınlatmak amacıyla altıya yakın bilimsel makale kaleme aldık. Bu makale çalışmalarının her biriyle bölgeye ilişkin farklı bir konuyu ele alıp bilimsel metotlarla etraflı bir biçimde incelemeye çalıştık. Kanaatimizce, bugün ilerleyen teknolojik imkânlara rağmen bilgiyi çok daha geniş kitlelere ulaştırmanın en sağlıklı yolu hâlâ kitap yayıncılığından geçmektedir. Bu nedenle makale çalışmalarımızda yer alan bilgilerin çok daha geniş okur çevrelerine ulaşması ve daha kalıcı olabilmesi maksadıyla bir kitapta toplanmasının sağlıklı bir yöntem olacağını tasavvur ettik. Bu kitapla birlikte, Bartın tarihi hakkında muhtelif dergilerde yayımlamış olduğumuz makale çalışmalarımızdan dördünü kitap formatında bir araya getirdik. Bu dört özgün makaleden oluşan kitap çalışmamızın Bartın tarihi araştırmalarına taze bir katkı sunacağı inancındayız. Bu kitap vesilesiyle metodolojik anlamda kendilerinden feyz aldığım ve yıllardır bir vesile ile teşekkür etmek istediğim iki çok değerli tarihçinin, Edward Hallett Carr’ın ve Salih Özbaran’ın adını burada zikretmek istiyorum. Bu iki değerli tarih âlimine de yürekten teşekkürü bir borç bilirim. Eseri gözden geçirme nezaketinde bulunan Türkân Önal’a her daim müteşekkirim. Diğer taraftan eserin yayımı aşamasında ciddi çabalar ortaya koyan Gece Kitaplığı Yayınevi’nin değerli emektarları da bir teşekkür hak etmektedir. Son söz olarak şunu ifade etmek isterim ki eserimiz, “akan tarihsel devinimde sürekliliğin sağlanmasına” bir küçük katkı sunabilirse amacına ulaşmış olacaktır.