ISLÂHAT ÇAĞINDA OSMANLI HALKININ DİNÎ HAYATINI “ISLÂH”A YÖNELİK SAÇAKLIZÂDE’NİN İLGİNÇ BİR ÖNERİSİ: “ ‘İLİM VE ‘AMELE DA‘VET VE İCBÂR”

Abstract

Bu çalışmada 17. ve 18. yüzyıllarda yaşamış bir Osmanlı taşra âlimi olan SaçaklızâdeMuhammed el-Mar‘aşî (ö.1732)’nin Mektûb ilâ ulemâi’l-bilâd ve Nasîhatü’l-ulemâbaşlıklı iki risâlesindeki fi kirleri incelenmektedir. Saçaklızâde bu risâlelerinde yaşadığıdönemde Osmanlı toplumunda dinin geri plana itildiği, ulemâ ve ümerânın halkı dinişlerine “da‘vet” ve “icbâr” etme konusunda yeterince gayret göstermedikleri gibi dikkatçekici iddialar dile getirmektedir. Ayrıca o, bu risâlelerinde daha dikkat çekici birhusus olarak o dönemde ulemânın şeri‘atı canlandırma (ihyâ), dini yenileme (tecdîd)ve müslüman halkın din işlerini düzeltme (ıslâh) lüzumunun doğduğunu öne sürmektedir.Şüphesiz ki bu fi kirler gerek bir âlim olarak onun ilmî zihniyeti, gerekse Osmanlıdinî-sosyal tarihi bağlamında çok önemli veri niteliğinde olup tahlil edilmeyi fazlasıylahak etmektedir